Αντώνης Χατζηπαυλής, (επιστήμονας-ερευνητής με εξειδίκευση στη διαχείριση της παράκτιας ζώνης, την παράκτια μορφοδυναμική και τους παράκτιους κινδύνους):  

«Οι περισσότερες από τις 78 παραλίες της Κω παρουσιάζουν θέματα διάβρωσης»

• · «Η μελέτη έδειξε πως τουλάχιστον 1 στις 4 παραλίες αναμένεται να οπισθοχωρήσει κατά 20% με βάση το τωρινό τους πλάτος ως το 2050, ενώ για το δυσοίωνο κλιματικό σενάριο οι προβλέψεις είναι περισσότερο ανησυχητικές με το 80% των παραλιών της Κω να υποχωρεί κατά 20% του τωρινού τους πλάτους και 15% των παραλιών να αναμένεται να αφανιστεί πλήρως»

• · «Είναι επιτακτική ανάγκη η εκπόνηση σχεδίου ολοκληρωμένης διαχείρισης της παράκτιας ζώνης, που αποτελεί τον No. 1 φυσικό και οικονομικό πόρο του νησιού»

• «Θα πρότεινα τη δημιουργίαενός παρατηρητηρίου παράκτιου περιβάλλοντος, 

• · το λεγόμενο Coastal Observatory - Τέτοιου τύπου παρατηρητήριαλειτουργούν ανά την Ευρώπη, στις περισσότερες πλέον χώρες της Ευρώπης εδώ και πάρα πολλές δεκαετίες - Οργανώνονται και χρηματοδοτούνται από το κράτος»

• · «Το ΤΠΣ Κω-Νισύρου θα πρέπει να λαμβάνει υπόψη τη σχετική νομοθεσία περί προστασίας του παράκτιου χώρου, καθώς και την ευπάθειά του στους διαβρωτικούς και πλημμυρικούς κινδύνους»

«Οι διαπιστώσεις (για τη διάβρωση των ακτών) είναι ιδιαίτερα ανησυχητικές για το νησί μας μιας και η ιδιαιτερότητα του νησιού, συγκριτικά με τα υπόλοιπα νησιά της Ελλάδας, είναι η χαμηλή του κλίση, ειδικά για τις παραλίες του βόρειου τμήματος, οπότε είναι ιδιαίτερα ευπαθείς στην άνοδο της θαλάσσιας στάθμης»

«Θα πρέπει να πραγματοποιηθεί συστηματική καταγραφή, μελέτη και μακροπρόθεσμη παρακολούθηση (monitoring) του παράκτιου χώρου του νησιού. Μια μελέτη η οποία θα αναλύει διεξοδικά τον παράκτιο χώρο σε επίπεδο νήσου και θα προτείνει ρεαλιστικές δράσεις με βάση την υφιστάμενη κατάσταση είναι απαραίτητη»

«Από τη δεκαετία του ‘80 και μετά αυξήθηκε θεαματικά ο τουρισμός, που συνοδεύτηκε με χτίσιμο του παράκτιου μετώπου και καταστροφή κρίσιμων ενδιαιτημάτων (όπως π.χ. οι αμμοθίνες) διαταράσσοντας τη φυσική διακίνηση της άμμου και την παράκτια μορφοδυναμική.

«Το χτίσιμο σκληρών κατασκευών στις ακτές, όπως οι παράκτιοι τοίχοι και οι παράκτιοι δρόμοι, έχουν συνεισφέρει σημαντικά στη διάβρωση των παραλιών. Χαρακτηριστικό παράδειγμα στην Κω, είναι ο σταδιακός αφανισμός της παραλίας πλησίον του λιμένα Κεφάλου με αποτέλεσμα η ενέργεια των κυμάτων να φτάνει ενδότερα και να δημιουργούνται καταστροφές, όπως η πρόσφατη κατάρρευση μέρους του παράκτιου δρόμου»

«Στην Κω (όπως και στη Ρόδο), ο τουρισμός αναπτύχθηκε λόγω των παραλιών της, μιας και το 80% της ακτογραμμής του νησιού αποτελείται από παραλίες, εκ των οποίων περίπου οι μισές περίπου αποτελούνται από ψιλή άμμο»

«Η υφαλμύρυνση των υπόγειων υδροφορέων δεν οφείλεται μόνο στις φυσικές διεργασίες, αλλά κυρίως στις ανθρώπινες παρεμβάσεις και στις ανεξέλεγκτες γεωτρήσεις»

«Στο Τοπικό Πολεοδομικό Σχέδιο, θα πρέπει να ληφθεί υπόψη η ευπάθεια του νησιού στην παράκτια διάβρωση και πλημμύρα και οι προτεινόμενες κατασκευές ή αναπτυξιακές δομές στον παράκτιο χώρο να γίνονται με τέτοιο τρόπο ώστε να «σέβονται» σε εισαγωγικά αυτόν τον κίνδυνο. Όπως προβλέπεται από το σχετικό εθνικό και ευρωπαϊκό δίκαιο»  

«Στο πλαίσιο του ερευνητικού προγράμματος ΜΑRICC (maricc.gr) του Παν/μιου Αιγαίου, φτιάξαμε για πρώτη φορά το λεγόμενο παραλιολόγιο (beach inventory) της Κω, όπου καταγράψαμε όλες τις παραλίες του νησιού μαζί με τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά τους (μορφολογικά, ιζηματολογικά και κοινωνικο-οικονομικά). Στα πλαίσια του ίδιου προγράμματος αποτιμήσαμε τον διαβρωτικό και πλημμυρικό κίνδυνο των παραλιών του νησιού στο μέλλον, ενώ μελετήθηκε η αναμενόμενη μεταβολή στη φέρουσα ικανότητα (δηλ. πόσο κόσμο μπορούν να φιλοξενήσουν οι παραλίες μας ταυτόχρονα) δήλωσε στον «Σ» ο Αντώνης Χατζηπαυλής, (επιστήμονας-ερευνητής με εξειδίκευση στη διαχείριση παράκτιας ζώνης, την παράκτια μορφοδυναμική και τους παράκτιους κινδύνους) αναφέροντας πως, «οι διαπιστώσεις είναι ιδιαίτερα ανησυχητικές για το νησί μας, μιας και η ιδιαιτερότητά του συγκριτικά με τα υπόλοιπα νησιά της Ελλάδας, είναι η χαμηλή του κλίση, ειδικά για τις παραλίες του βόρειου τμήματος, που το καθιστούν ιδιαίτερα ευπαθές στην άνοδο της θαλάσσιας στάθμης και την θαλάσσια πλημμύρα».

«Τα Δωδεκάνησα στηρίζονται στον επαγγελματισμό, στις ενέργειες και στην αυτοθυσία των πυροσβεστών - Το σημαντικότερο για μας είναι η αύξηση των οργανικών δυνάμεων σε όλα τα νησιά - Αυξάνονται οι αρμοδιότητες, βγαίνουν καινούργιες υπηρεσίες, αλλά το προσωπικό μειώνεται»

«Πρέπει να αντιληφθούν αυτοί που παίρνουν τις αποφάσεις ότι, δεν λαϊκίζουμε. Ο σκοπός μας δεν είναι να βγούμε και απλά να πούμε τα τετριμμένα, θέλουμε κόσμο, θέλουμε οχήματα, θέλουμε το ένα, θέλουμε το άλλο. Πρέπει να καταλάβουν ότι, αν θέλουμε πυρασφάλεια σωστή στα Δωδεκάνησα, θα πρέπει να γίνουν κάποιες άμεσες ενέργειες» 

«Υπάρχει εξέλιξη στο πυροσβεστικό σώμα, την οποία επιζητούμε και εμείς. Όλες αυτές οι τεχνολογίες είναι σίγουρα βοήθεια για εμάς, αλλά με το απαιτούμενο προσωπικό» 

«Επί Fraport καλύφθηκε μια υπηρεσία εν μια νυκτί με 46 πυροσβέστες, οι οποίοι αντλήθηκαν κατά 80% από την Πυροσβεστική Υπηρεσία Ρόδου και αυτός ο αριθμός δεν ξανακαλύφθηκε»

«Ιδρύθηκε, η Διοίκηση Νομού, η οποία άντλησε προσωπικό από τη δεξαμενή των πυροσβεστών που είναι στα Δωδεκάνησα, ιδρύθηκε η 11^η ΕΜΟΔΕ όπου το

80% των πυροσβεστών μετακινήθηκε από την ίδια δεξαμενή. Έχουν ιδρυθεί ομάδες drone, όπου οι πυροσβέστες κάνουν διπλά και τριπλά καθήκοντα…» 

«Η Πυροσβεστική Υπηρεσία Κω, πέρα από κάποια δύο ή τρία οχήματα που πήρε στους Ολυμπιακούς Αγώνες το 2004, που είναι μικρά, όλα τα υπόλοιπα είναι σίγουρα 25 ετών στην καλύτερη και πάνω. Υπάρχουν και του ‘80, και του 90, και του 2000»

«Ζητάμε μια αναδιάρθρωση βάσει των πραγματικών αναγκών ανά περιφέρεια κι όχι μια γραμμή που θα τηρούν για όλες τις υπηρεσίες και για όλα τα κλιμάκια σε όλη την Ελλάδα. Δεν πρέπει να είναι οριζόντιος ο ορισμός των πραγματικών κενών θέσεων. Πρέπει να είναι βάσει πραγματικών ιδιαιτεροτήτων»

«Αντικατάσταση των μέσων ατομικής προστασίας με καινούργια, σύγχρονα, να τηρούν τις προδιαγραφές όπως τα κράνη που έχουν οι πυροσβέστες 10-15 χρόνια, ίσως και παραπάνω κάποιοι» 

«Όλα αυτά που λέμε σήμερα δεν τα λέμε για να τρομοκρατήσουμε τον κόσμο. Προσπαθούμε να αποτυπώσουμε την εικόνα, να αντιληφθεί και ο πολίτης την κατάσταση. Ο πολίτης ξέρει ότι υπάρχουν όλα αυτά που είπαμε, ΕΜΟΔΕ, drone, αλλά δεν γνωρίζει τις λεπτομέρειες και να υποσχεθούμε φυσικά ότι, εμείς με τις δυνάμεις που έχουμε θα κάνουμε το αυτονόητο με αυτοθυσία για να προσπαθήσουμε να προστατεύσουμε τον τόπο μας». 

Η βαριά σκιά του πολέμου πάνω από την ατμομηχανή της ελληνικής οικονομίας, καθώς στο δυσμενές σενάριο, οι απώλειες μπορεί να φτάσουν τα 8 δισ. ευρώ.

Η πιθανότητα μιας παρατεταμένης πολεμικής σύρραξης μεταξύ ΗΠΑ – Ισραήλ και Ιράν αποτελεί το σενάριο που προκαλεί τρόμο για το ελληνικό καλοκαίρι. Αν εξελιχθεί σε μακροχρόνια κρίση στη Μέση Ανατολή, οι επιπτώσεις δεν θα περιοριστούν στις αγορές ενέργειας ή τις διεθνείς χρηματοπιστωτικές αγορές. Ένας από τους πρώτους τομείς που θα δεχτούν ισχυρές πιέσεις είναι ο παγκόσμιος τουρισμός και ειδικά της Μεσογείου. Για την Ελλάδα ο τουρισμός αποτελεί έναν από τους βασικούς πυλώνες της οικονομίας και οποιαδήποτε διαταραχή στις διεθνείς ταξιδιωτικές ροές μπορεί να μετατραπεί σε ευρύτερο μακροοικονομικό σοκ.

Τα τελευταία χρόνια ο ελληνικός τουρισμός βρίσκεται σε τροχιά ιστορικών ρεκόρ, που αφορούν όμως τις αφίξεις και τα έσοδα που φουσκώνουν λόγω της αισχροκέρδειας. Το 2025 αποτέλεσε χρονιά-ρεκόρ σύμφωνα με την Τράπεζα της Ελλάδος (ΤτΕ), με τα συνολικά ταξιδιωτικά έσοδα να φτάνουν περίπου τα 23,6 δισ. ευρώ και τις διεθνείς αφίξεις να προσεγγίζουν τα 38 εκατομμύρια επισκέπτες. Ωστόσο η ελληνική οικονομία παραμένει ιδιαίτερα εξαρτημένη από τη μονοκαλλιέργεια του τουρισμού και μάλιστα του τουρισμού των tour operators που διακινούν περίπου το 75% των εισερχόμενων τουριστών. Η άμεση συμβολή του κλάδου στο ΑΕΠ υπολογίζεται περίπου στο 13%, ενώ αν συνυπολογιστούν οι έμμεσες δραστηριότητες –εστίαση, μεταφορές, λιανεμπόριο, κατασκευές– η συνολική συμβολή μπορεί να φτάσει ακόμη και το 30% της οικονομικής δραστηριότητας της χώρας. Παράλληλα ο τουρισμός αποτελεί βασική πηγή εισροής ξένου συναλλάγματος. Περίπου το 84% των τουριστικών εσόδων προέρχεται από εισερχόμενο τουρισμό, γεγονός που σημαίνει ότι ο κλάδος λειτουργεί ουσιαστικά ως ένας από τους σημαντικότερους εξαγωγικούς τομείς της οικονομίας.

Ενέργεια και αερομεταφορές

Σε περίπτωση πολεμικής κλιμάκωσης στη Μέση Ανατολή η πρώτη επίπτωση αναμένεται να εμφανιστεί στην αγορά ενέργειας. Η περιοχή του Περσικού Κόλπου είναι κρίσιμη για την παγκόσμια αγορά πετρελαίου και οποιαδήποτε απειλή για τη ναυσιπλοΐα ή τις εξαγωγές ενέργειας μπορεί να προκαλέσει σημαντικές ανατιμήσεις.

Για την τουριστική βιομηχανία αυτό έχει άμεσες συνέπειες. Το κόστος καυσίμων αποτελεί περίπου το ένα τρίτο των λειτουργικών δαπανών των αεροπορικών εταιρειών. Μια σημαντική άνοδος της τιμής του πετρελαίου μεταφράζεται σε ακριβότερα αεροπορικά εισιτήρια. Όταν μιλάμε για την Ευρώπη που κλυδωνίζεται από την ύφεση, τότε εύκολα καταλαβαίνουμε ότι οι τουρίστες είτε θα αναζητήσουν φτηνότερους προορισμούς είτε θα μειώσουν τις ημέρες παραμονής τους.

Ο ρόλος των tour operators

Οι μεγάλοι οργανωτές ταξιδιών έχουν σημαντική παρουσία στον ελληνικό τουρισμό σε τέτοιο βαθμό που εν πολλοίς θεωρείται «καρκίνωμα». Συνολικά εκτιμάται ότι οι tour operators μετακινούν περίπου το 75% του εισερχόμενου τουρισμού προς την Ελλάδα.

Περίπου 4 εκατομμύρια τουρίστες ετησίως έρχονται στην Ελλάδα μέσω της TUI, η οποία διαχειρίζεται περίπου 50 ιδιόκτητα ή συνεργαζόμενα ξενοδοχεία στη χώρα και εκτελεί 180 εβδομαδιαίες πτήσεις προς ελληνικά νησιά.

Ιστορικά έως και 75% των Δυτικοευρωπαίων τουριστών έρχεται μέσω charter και tour operators.

Μόνο η TUI αντιπροσώπευε περίπου το 29% των αφίξεων από βασικές ευρωπαϊκές αγορές σε ορισμένες περιόδους.

Το βασικό χαρακτηριστικό των tour operators είναι η ευελιξία τους. Σε περίπτωση παρατεταμένης πολεμικής σύρραξης στη Μέση Ανατολή μπορούν να μεταφέρουν σχετικά γρήγορα μέρος των πακέτων τους προς άλλους μεσογειακούς προορισμούς, όπως η Ισπανία.

Το απαισιόδοξο σενάριο

Με βάση οικονομικά μοντέλα εκτίμησης κινδύνου, ένα σενάριο παρατεταμένης πολεμικής έντασης στη Μέση Ανατολή θα μπορούσε να προκαλέσει αισθητή κάμψη στον ευρωπαϊκό τουρισμό κυρίως λόγω της αύξησης του ενεργειακού κόστους και του κόστους των αεροπορικών εισιτηρίων, αλλά και της μείωσης του διαθέσιμου εισοδήματος των Ευρωπαίων ταξιδιωτών.

Σε ένα τέτοιο περιβάλλον η Ελλάδα θα μπορούσε να καταγράψει πτώση στις αφίξεις μεταξύ 5-10% το 2026. Αν σημειωθεί αυτή η μείωση στα έσοδα του 2025, οι απώλειες θα μπορούσαν να φτάσουν μόνο στον τουριστικό κλάδο στη ζώνη του 1-1,5 δισ. ευρώ στο ήπιο σενάριο, που σημαίνει συνολική επίδραση στην πραγματική οικονομία της τάξης των 2-2,5 δισ. ευρώ. Αντίστοιχα στο μέτριο και πλέον πιθανό σενάριο της πτώσης στο 10%, για τον τουριστικό κλάδο αυτή εκτιμάται στα 2,5 δισ. ευρώ και 4,5 δισ. ευρώ συνολική επίδραση. Στο ακραίο δε σενάριο που η παρατεταμένη σύγκρουση έχει φέρει και πυραυλικό χτύπημα σε Κύπρο ή Κρήτη, η πτώση αναμένεται σε περισσότερο από 20%, δηλαδή σημαίνει μείωση 4,5 δισ. ευρώ στον τουριστικό κλάδο και συνολική πτώση περίπου 8 δισ. ευρώ.

Επισημαίνεται ότι η πτώση του τουρισμού δεν θα επηρεάσει ομοιόμορφα τη χώρα. Οι περιοχές που βασίζονται περισσότερο στον μαζικό διεθνή τουρισμό είναι και οι πιο ευάλωτες. Ιδιαίτερα εκτεθειμένες θεωρούνται το νότιο Αιγαίο (Κυκλάδες, Δωδεκάνησος), η Κρήτη (έχει και τη βάση των ΗΠΑ στη Σούδα) και τα Ιόνια νησιά.

Κρίσιμο τεστ

Αν η κρίση περιοριστεί χρονικά στις πέντε εβδομάδες όπως έχει εξαγγείλει ο πρόεδρος των ΗΠΑ, ο ελληνικός τουρισμός πιθανότατα θα συνεχίσει την ανοδική πορεία του. Αν όμως εξελιχθεί σε μακροχρόνια γεωπολιτική αναμέτρηση, το 2026 με δεδομένο και το κλείσιμο της στρόφιγγας του Ταμείου Ανάκαμψης θα φέρει την ελληνική οικονομία προ του κινδύνου να εισέλθει εκ νέου σε διαδικασίες μνημονίων.

Σε μια οικονομία που ο τουρισμός αποτελεί έναν από τους βασικούς πυλώνες ανάπτυξης, οι εξελίξεις στη Μέση Ανατολή μπορεί να έχουν πολύ μεγαλύτερη σημασία από ό,τι φαίνεται με την πρώτη ματιά.

Πηγή: documentonews.ge

Ρεπορτάζ: Τζώρτζης Ρούσσος

Ποια κοινωνία! Δολοφονήθηκαν πέντε εργαζόμενες μητέρες στο εργοστάσιο της Βιολάντα και αυτό που είδαμε μας προσγείωσε στην ωμή πραγματικότητα. Συνελήφθη ο εργοστασιάρχης και καμιά τριανταριά συναδέλφισσες, εργάτριες και αυτές, τον χειροκροτούσαν!! Αυτή είναι η αλήθεια. 

Η αλήθεια! Ποια αλήθεια; Όταν την πεις διαγράφεσαι! Ο Βουλευτής του ΠΑΣΟΚ είπε φωναχτά αυτό που λένε όλοι για τον αρχηγό τους και την πάτησε. Το χούι δεν φεύγει! Θυμήθηκα  τότε το 1975  όντας γραμματέας της κλαδικής των Φαρμακοποιών!  Ζήτησα την εφαρμογή της τέταρτης αρχής της ιδρυτικής διακήρυξης του ΠΑΣΟΚ, δηλαδή των δημοκρατικών διαδικασιών και με διέγραψαν από το ΠΑΣΟΚ.  

Η αλήθεια πονά! Στείλαμε στην Κύπρο αεροπλάνα και παπόρια τάχα μου για να την προστατέψουμε! Και στείλανε περισσότερα και οι Τούρκοι. Και αυτοί για να την προστατέψουν! Κείται πλησίον πλέον και όχι μακράν, λέει ο ένας και χαίρεται ο περήφανος λαός! Δίπλα και μέσα στην Κύπρο, είναι ο άλλος!   Γι’ αυτή την ωμή αλήθεια κανένας δεν ενδιαφέρεται γιατί η αλήθεια πονά.

Ακούς τους διεθνολόγους και λες ότι αυτή είναι η αλήθεια! Με τον Τραμπ σου λένε δεν ξέρει κανένας από που θα σού έρθει. Άλλα λέει το πρωί, άλλα το μεσημέρι και άλλα το βράδυ! Δηλαδή κύριοι διεθνολόγοι τρελάθηκε ολόκληρη Αμερική και έβγαλε πρόεδρο έναν τρελό! Άντε τώρα εσύ να μπεις πιο βαθιά στα καταχθόνια του Λάγκλεϊ, του Πενταγώνου, της Νέας Παγκόσμιας Δεξιάς  και στα άδυτα των μίλιονερς για να βρεις την αλήθεια.  Ένα είναι σίγουρο. Ότι αυτοί που τον στήριξαν δεν ήταν τρελοί για να βγάλουν έναν τρελό πρόεδρο.

Πέστε μου τώρα εσείς ποια είναι η αλήθεια για το μέλλον! Την πράσινη ανάπτυξη την ξεχάσαμε. Ότι πήρανε, πήραν οι εθνικοί επενδυτές του ήλιου και του αέρα. Ξαφνικά το ρίξαμε στους ενεργειακούς κόμβους και στα κοιτάσματα του κακού.

Έλα όμως που προχθές μας είπε ο αρχηγός ότι ενδιαφερόμαστε και για την πυρηνική ενέργεια!!!  Διαλέξτε τώρα εσείς φίλοι μου από τις τρεις αλήθειες τη μία… 

Ποια αλήθεια; Επτασφράγιστο μυστικό είναι! Ακούς εκεί να μειωθούν οι φόροι στα καύσιμα! Θα το ακούσουν οι δανειστές και θα τους τρίψουν στη μούρη τις υπογραφές των μνημονίων και το ξεπούλημα θα το μάθει και η κουτσή Μαρία.  Επιδόματα και πας κύριοι και αυτά με τη ζυγαριά που σας φορέσαμε στο λαιμό για να ελέγχουμε τα περισσεύματα από τους φόρους του αίματος. 

Ψάχνουμε την αλήθεια! Δώσανε στους Κρητικούς 30 χιλιάδες στρέμματα της Κω για να βόσκουν τα αμνοερίφια τους και δεν μας την λέει κανένας. Άσε που για τους κάδους που φτιάχνουν λίπασμα η αλήθεια της τιμής τους θα λάμψει όταν βγει δεύτερος ήλιος. 

Την αλήθεια δεν θα την μάθουμε. Ήταν προβοκάτσια και δάκτυλος του ΚΚΕ για να την ηρωοποιήσουν; Ήταν μια παλαβομάρα ενός θερμόαιμου αστυφύλακα; Ήταν υπόδειξη του Άδωνη εξαιτίας των κινητοποιήσεων για την κατάντια του νοσοκομείου; Ήταν το βαθύ κράτος της Ν.Δ.;  Το βέβαιο είναι ότι η αγαπητή σε όλους μας Κική έμεινε με το στόμα ανοιχτό και όλοι οι άλλοι δώστου ψηφίσματα σφυρίζοντας αδιάφορα. 

Και όμως η αλήθεια είναι μπροστά μας, απλή και ξεκάθαρη. Χτυπά ακόμα στις καρδιές των περισσότερων αλλά και σε κάποιες φωνές των ανθρώπων που δεν φοβούνται. Και η αλήθεια είναι ωμή! Η κοινωνία μας βρίσκεται σε καταστολή. Οι πολίτες δεν ρωτούν, ούτε αμφισβητούν. Δέχονται το σκοτάδι ως κανονικότητα γνωρίζοντας ότι η «αλήθεια» των υποκριτών «κατασκευάζεται» στα συνέδρια, στα επικοινωνιακά επιτελεία, στις τηλεοράσεις και στις κονταρομαχίες των πολιτικών καριέρας.  

Και κάτι αληθινό! Στις εκλογικές διαδικασίες του ΠΑΣΟΚ συμμετείχαν και εκλέχτηκαν νέοι συμπατριώτες μας.  Ας ελπίσουμε ότι δεν θα πονέσουν όταν δουν κατάματα την ωμή αλήθεια και θα παλέψουν. Καλή δύναμη. 

Ο  Όμιλος, ξέρετε εσείς, αυτών των φευγάτων, ζητά να μάθει την αλήθεια γιατί οι νέοι μας αδιαφορούν για την πολιτική και δεν επιθυμούν να συμμετέχουν στα κοινά του Δήμου μας. Πέντε λεπτά χρειάζεται να αφιερώσετε πατώντας το www.omilosda.gr για να πείτε την δική σας αλήθεια.  Αξίζει για όλους μας και για την Κω. 

Όπου κι’αν ταξιδέψω η Κως και ειδικά η Κέφαλος,

όλη η Ελλάδα με πληγώνει.*

«Μέτρια κι όλα μέτρια και μέτρια παντού
Κ’ οι αγάπες μου κ’ οι πόθοι μου, κι’ ότι η καρδιά μου ανειώνει
Κ’η φαντασία της ψυχής και το είδωλο του νου
Και ο έρωτας της ομορφιάς και του παντοτεινού,
με σφίγγουν όλα μέτρια, το μέτριο με παγώνει.».**

* (απόφθεγμα του Γιώργου Σεφέρη παραφρασμένο)

** Με τον τρόπο του Γ.Σ.

(Γιώργος Σεφέρης)

Μέρος 3^ο

3. Κοινωνική αλλαγή δια του παραδείγματος

Η σημερινή κατάσταση στο μακροεπίπεδο

Ζούμε σε μια εποχή μεγάλων αλλαγών. Ένας μεγάλος μετασχηματισμός βρίσκεται σε εξέλιξη και ο οποίος, ανεξάρτητα αν πρόκειται για μετανεωτερικότητα, για ένα ανολοκλήρωτο πρόγραμμα της νεωτερικότητας, για μια κοινωνία των κινδύνων ή για μια κοινωνία της πληροφορίας και της γνώσης, δεν αφήνει τίποτα ανέπαφο.

Ούτως ή άλλως η νεοφιλελεύθερη αντίληψη έχει διαδοθεί ανά τον κόσμο δίκην επιδημίας και απειλεί με αλλαγή εποχής, αλλαγή παραδείγματος. Αυτή παράγει και απελευθερώνει τεράστιο δυναμικό από ανασφάλεια, αδυναμία, κοινωνική απένταξη και περιθωριοποίηση, ανεργία, φτώχεια, ανισότητες και ανορθολογικότητα, αποσυλλογικοποίηση, εξατομίκευση.

Νεωτερικότητα σημαίνει κίνηση, αλλαγή, σημαίνει το εφήμερο, το βιαστικό, το πρόσκαιρο, το καινούριο το οποίο είναι και αμφιλεγόμενο, που είτε ενσωματώνεται γρήγορα σ’ αυτό που ήδη υπάρχει και περιφρουρείται, και υπ’ αυτή την έννοια γίνεται κλασσικό, ή γρήγορα θα εξαφανιστεί. Η συνέχεια, η οποία σε μια παλιότερη περίοδο θεωρείται ως αξία και σταθερή αλήθεια, ανατρέπεται άρδην από τη σύγχρονη αντίληψη της νεωτερικότητας καθιερώνοντας έτσι την ασυνέχεια ως αξίωμα. Ως αποτέλεσμα, έχουμε την έναρξη μιας διαδικασίας αναταραχής, η οποία προχωρεί μαζί με το χάσμα, την καταστροφή και την ανασφάλεια, μιας διαδικασίας η οποία μετατρέπει τον ακατάστατο κόσμο σε πραγματικό κόσμο, σε νέα κανονικότητα. Οι αντιφάσεις, η αυτοκαταστροφή, τα διαλυτικά στοιχεία και η παρόρμηση αποτελούν συστατικά της νεωτερικότητας. Η απογοήτευση, η απόρριψη και η παραποίηση αποτελούν μέρος της νεωτερικότητας τόσο, όσο και η διαδικασία καθ’ εαυτή.

Οικείες δομές και κοινότητες αλληλεγγύης, αξίες, συμπεριφορές και στρατηγικές ζωής διαβρώνονται, αποδυναμώνουν και δεν προσφέρουν πλέον καμιά σιγουριά. Αγώνες αιώνων για μια τάξη της δημοκρατίας, της ελευθερίας, της αλληλεγγύης, της ισότητας και της δικαιοσύνης αμφισβητούνται. Όλα αυτά παγκοσμιοποιούνται και ισχύουν όχι μόνο για τις αναπτυγμένες καπιταλιστικές χώρες και τα μεγάλα αστικά κέντρα, αλλά και για χώρες της περιφέρειας γενικά και ιδιαίτερα για τις αγροτικές και δομικά μη αναπτυγμένες περιοχές.

Στις τελευταίες μάλιστα περιοχές η κατάσταση είναι ακόμη πιο δραματική, αφού αντιδρούν πολύ αργά έναντι αυτών των αλλαγών και μάλιστα, απροετοίμαστες όπως είναι, αντιδρούν, βασιζόμενες σε παραδοσιακές μορφές συνείδησης και συμπεριφοράς, αμυντικά, εν μέρει με απόλυτη απόρριψη, εν μέρει με άκριτη αποδοχή.

Σε μια τέτοια μεταβατική φάση από την παράδοση στη νεωτερικότητα διαλύονται παλιές δομές, αλλά δεν δημιουργούνται νέες και πάντως όχι αμέσως. Η κατάσταση αυτή του κενού εγκυμονεί ανασφάλεια, ανησυχία, φόβο για το μέλλον, οργή, αδυναμία και ανορθολογικότητα.

Οι υποκειμενικές δομές, δηλαδή η ικανότητα του ανθρώπου να αντιληφθεί, να αναλύσει, να κατανοήσει αναστοχαστικά και να τοποθετηθεί απέναντι στις ραγδαίες αλλαγές των αντικειμενικών συνθηκών, είναι βέβαια πιο επίμονες, δεν ακολουθούν την ταχύτητα, τον ρυθμό των αντικειμενικών αλλαγών και βρίσκονται σε σχέση ασύγχρονη, αναντίστοιχη προς τις αντικειμενικές συνθήκες.

Η σύγχρονη συνύπαρξη δυο ασύγχρονων κόσμων. Δεν υπάρχουν όλοι τους εκεί στο ίδιο τώρα, είναι εκεί μόνο εξωτερικά φαινομενικά, επειδή είναι σωματικά ορατοί, αλλά ουσιαστικά δεν ζουν με τους άλλους ταυτόχρονα. Αντιθέτως, κουβαλούν μαζί τους κάτι από το παρελθόν, το οποίο παρεμβαίνει, συνυπάρχει με το σύγχρονο, παρερμηνεύει και παρ-εξηγεί τις τρέχουσες συνθήκες και είτε αντιστέκεται είτε παραδίδεται. Ανάλογα με το πού βρίσκεται κανείς σωματικά, και κυρίως ταξικά, έχει τις στιγμές του. Παλαιότεροι καιροί σε σχέση με το παρόν επηρεάζουν τους ανθρώπους. Σε μια τέτοια κατάσταση είναι εύκολο να επιστρέψει κανείς ή να ονειρευτεί τον εαυτό του πίσω σε παλαιότερα χρόνια. Αποθεώνει την παράδοση, προσλαμβάνει, αποκωδικοποιεί, ερμηνεύει και συμπεριφέρεται, πράττει με βάση αντιλήψεις, αξίες και εμπειρίες που κουβαλά από το παρελθόν και οι οποίες παρερμηνεύουν, παρεξηγούν κυριολεκτικά τις νεωτερικές συνθήκες και πρακτικές.

Η κοινωνική διαδικασία εκσυγχρονισμού οδηγεί στο επίπεδο των σχέσεων ζωής σε φαινόμενα μιας κοινωνικής αλλαγής, που διαλύουν το σχετικά σταθερό και προβλέψιμο σύνθετο παιγνίδι των οικονομικών, αξιακών και πολιτιστικών κανόνων με τους υποκειμενικούς τρόπους επεξεργασίας και πρότυπα προσανατολισμού, το οποίο μέχρι τώρα ήταν χαρακτηριστικό για μια συλλογική σχετικά ισχύουσα κατανόηση της κανονικότητας («κανονική» ζωή, «κανονική βιογραφία»). Αυτό σημαίνει όμως ταυτόχρονα, ότι ένας μεγάλος αριθμός διασυνδέσεων μεταξύ των συνθηκών ζωής και των προτύπων των υποκειμενικών τρόπων ζωής καθιερώθηκε και έγινε κανονικότητα. Εδώ πρόκειται για το φαινόμενο «πολλαπλασιασμού των προτύπων κανονικότητας». Η διάλυση της συλλογικής δεσμευτικότητας του θεσμού της «κανονικής βιογραφίας» συνεπάγεται ταυτόχρονα την «εξατομίκευση» των προτύπων ζωής. Αυτό σημαίνει, την αναγκαιότητα ατομικής επεξεργασίας, ανάλυσης των όρων ζωής. Με άλλα λόγια, μια διαδικασία που γινόταν συλλογικά (οικογένεια, χωριό, κοινωνική τάξη, κοινωνική θεσμοί κλπ.) τώρα καλείται το κάθε άτομο να το κάνει χωριστά, ατομικά και μάλιστα σε ένα πιο σύνθετο και περίπλοκο κόσμο. Αυτό οδηγεί σε μια σειρά από φαινόμενα κρίσης, που θέτουν παραδοσιακές δομές υπό αμφισβήτηση. Όσο βέβαια οι παραδοσιακές δομές λειτουργούν ακόμη, είναι αυτές σε θέση να αντιμετωπίζουν τις κρίσεις σχετικά αποτελεσματικά, έτσι που να αποφεύγονται οι δραματικές αρνητικές επιδράσεις. Η πραγματικότητα ωστόσο σήμερα δείχνει το αντίθετο.

H οικονομία και η αγορά δεν είναι πλέον ενταγμένες μέσα στις υπόλοιπες κοινωνικές σχέσεις, αλλά αντίθετα οι κοινωνικές σχέσεις είναι ενταγμένες στο σύστημα οικονομίας και αγοράς. Η αυτονόμηση της οικονομίας και της αγοράς οδηγεί αναγκαστικά στην επιβολή της οικονομικής ορθολογικότητας στο σύνολο των λοιπών κοινωνικών σχέσεων, γεγονός που σημαίνει ότι οι υπόλοιπες κοινωνικές σχέσεις αξιολογούνται ανάλογα με το οικονομικό όφελος που έχουν. Αυτό με τη σειρά του οδηγεί σε κοινωνικό αποκλεισμό, (δια)σπά τις διανθρώπινες σχέσεις και απειλεί το φυσικό ζωτικό χώρο του ανθρώπου με εξαφάνιση.

Το κεντρικό ζήτημα σε σχέση με την τοπική κοινωνία είναι ότι ο κοινωνικός μετασχηματισμός   που συντελείται εν μέρει κάτω από ισχυρές πιέσεις, προκαλεί βίαιες ανατροπές, συγκρούσεις, αλλά και σθεναρές εμμονές και   αντιστάσεις.   H σύγκρουση μεταξύ   παράδοσης   και σύγχρονου βρίσκεται σε εξέλιξη. Ενώ μπορούμε βάσιμα να υποθέσουμε ότι θα υποχωρήσουν οι παραδοσιακές μορφές συγκρότησης του τοπικού κοινωνικού   σχηματισμού σχετικά σύντομα, άλλο τόσο είναι επείγον να διαγνώσουμε τη διαμόρφωση των προϋποθέσεων για μια κρίσιμη κατάσταση με εκφάνσεις «αντιπαραγωγικές» ως προς μια   προοπτική υπέρβασης του χάσματος των δύο διαφορετικών κοινωνικών χρόνων: του παραδοσιακού και του σύγχρονου, αλλά και ως προς τη δυνατότητα ενός εποικοδομητικού διαλόγου μεταξύ τους.

Δεν αποκλείεται αυτή η ασυγχρονικότητα να αναδείξει ένα δυναμικό κινδύνων που στη μια ή στην άλλη περίπτωση να πάρει «ακραίες μορφές έκφρασης». O σχεδόν «βίαιος» μετασχηματισμός των αντικειμενικών συνθηκών που προκαλείται από το άνοιγμα και την έκθεση της σχετικά κλειστής τοπικής κοινωνίας   σε   ένα   χώρο   που   όλο   και περισσότερο αποικιοποιείται   από   τη λογική της   ελεύθερης   αγοράς, συγκρούεται με μια κοινωνική συνείδηση, με συστήματα αξιών και   με έναν πολιτισμό που εμμένει στον παραδοσιακό του κοινωνικό χρόνο. Αυτό προκαλεί παρερμηνείες, αναδιπλώσεις και επιθετική διάθεση που απολήγει στην προσπάθεια «περιφρούρησης» και άμυνας κατά της εκσυγχρονιστικής «εισβολής». Ωστόσο είναι γεγονός - και στο βαθμό που δεν διαμορφώνεται μια διέξοδος, ιδιαίτερα όσον αφορά την οικονομία και την απασχόληση στο εσωτερικό της τοπικής κοινωνίας - ότι η τοπική κοινωνία χρειάζεται το ευρύτερο σύγχρονο πλέγμα σχέσεων και υπηρεσιών. H απουσία αυτού του συστήματος οδηγεί την τοπική κοινωνία σε αδιέξοδο και προκαλεί τη φυγή, την έξοδο ιδιαίτερα του νεανικού πληθυσμού. Εάν για οποιοδήποτε λόγο σταματήσει η ενίσχυση από τα «έξω» - και εδώ παίζουν οι ευρωπαϊκές επιδοτήσεις ένα σημαντικό ρόλο - και με δεδομένη την έλλειψη μίας συνολικής αναπτυξιακής πολιτικής που   να απομπλέκει   την   τοπική κοινωνία από   την   οικονομική μονοκαλλιέργεια και την εξωτερική εξάρτηση αναδεικνύοντας τους τοπικούς πόρους και το τοπικό κεφάλαιο ανθρώπινο, οικονομικό, περιβαλλοντικό και πολιτισμικό, θα έχουμε   πέραν της   γενικευμένης   εξόδου, έξαρση   των   κοινωνικών προβλημάτων και ένα πολιτισμό μονοδιάστατο και προορισμένο να εξυπηρετεί τις ανάγκες της στρεβλής τοπικής οικονομίας.

Κατά συνέπεια, παραμένουν προβλήματα   κοινωνικών   ανισοτήτων   και   συγκρούσεων, καταστροφής του οικοσυστήματος - δομημένου και φυσικού - ανατροπής πολιτιστικών   δομών,   συστημάτων   κοινωνικής επικοινωνίας, δημοσιότητας και οργάνωσης, έξω από τις καθιερωμένες νεοφιλελεύθερες προσεγγίσεις και πολιτικές.

Γ.   Τοπικές Κοινωνίες και εναλλακτικές παρεμβάσεις: Οι τοπικές κοινωνίες ως προνομιακός χώρος εφαρμογής εναλλακτικών προτάσεων ως παραδειγμάτων στη λογική της κοινωνικής αλληλέγγυας οικονομίας

Η έλλειψη μιας συνολικής παρεμβατικής πολιτικής με προοπτική στη βάση ενός μακρόπνοου συνολικού σχεδίου για αλλαγή αναπτυξιακής λογικής προς μια εναλλακτική, βιώσιμη ανάπτυξη και μια όχι απίθανη επιδείνωση της κρίσης του τουριστικού κλάδου – κάτι που όσον αφορά την Κέφαλο είναι γεγονός εδώ και χρόνια - κυρίως λόγω της χωρίς σχέδιο στρεβλής ανάπτυξής του, θα δημιουργήσει στο άμεσο μέλλον εκρηκτικές και έκρυθμες καταστάσεις εν πολλοίς μη αναστρέψιμες.

Σε σχέση με τα παραπάνω τίθεται το ερώτημα: εάν και κατά πόσον μπορούμε να «ανασκάψουμε» και να βρούμε κάποια περίφημα ποιοτικά προϊόντα της Κεφάλου, τους τρόπους επεξεργασίας τους και κάποιες παραδοσιακές δομές, δεξιοτεχνίες, γνώσεις και αντιλήψεις που είναι δυνατόν να χρησιμεύσουν συνειδητά, όπου αυτές υπάρχουν ακόμη, για μια εποικοδομητική σύνθεση με νεωτερικά στοιχεία και δημιοργική φαντασία προς την κατεύθυνση μιας εναλλακτικής πρότασης εμπλουτισμένης με τις κατακτήσεις των κοινωνικών κινημάτων και ιδιαίτερα του οικολογικού και της Κοινωνικής Συνεργατικής Αλληλέγγυας Οικονομίας. Η μελέτη και οι προτάσεις που κάναμε για το Ζηνί θεμελιώνει βάσιμα την υπόθεση αυτή και δημιουργεί ελπίδες για το μέλλον. Το μέλλον ωστόσο διαμορφώνεται βασικά σήμερα. Η εφαρμογή αυτής της μελέτης θα μπορούσε να είναι ένα καταλυτικό πράγμα και θα μπορούσε να ανοίξει το δρόμο για νέες ιδέες για μια άλλη προοπτική για όλο το νησί.

Σ' αυτή τη συγκεκριμένη συγκυρία και ενώ σε άλλες χώρες γίνεται μια προσπάθεια, συγκρατημένη μεν, αλλά συνειδητή, στήριξης εναλλακτικών προσπαθειών σε διάφορους τομείς, δεν μπορούμε να διαπιστώσουμε κάτι ανάλογο στην ελληνική πολιτική. Aυτό σημαίνει πως οι όποιες προσπάθειες για μια συνειδητοποίηση θέσεων για μια μεταστροφή είναι δυνατόν να προέλθει μόνο από σχετικά μικρές κοινωνικές ομάδες ή άτομα, πρωτοβουλίες και εναλλακτικά προγράμματα αυτοβοήθειας, που η πρακτική τους θα στηρίζεται στην αλληλεγγύη, στην αλληλοβοήθεια, στη συλλογικότητα, στη δημοκρατική αυτοδιοίκηση, στη μικρής κλίμακας παραγωγή, που να συνδέεται αρμονικά με το φυσικό, κοινωνικό, πολιτιστικό περιβάλλον και στη βάση μορφών οργάνωσης, διοίκησης και εργασίας που να εμπεριέχουν την άρση της αλλοτρίωσης, καταπίεσης και εκμετάλλευσης των συνεργαζομένων.

Βασική μας ιδέα είναι ότι, οι τοπικές κοινωνίες έχουν μέλλον και μπορούν να αποτελέσουν χώρο εναλλακτικών μορφών ανάπτυξης και εφαρμογής μιας αναπτυξιακής κουλτούρας που να στηρίζεται και να στηρίζει τη δημιουργική φαντασία, τη δοκιμή, το πείραμα, την ανησυχία και την υπέρβαση στερεοτυπικών στρεβλών αντιλήψεων περί προόδου και ανάπτυξης. Το ενδιαφέρον με τις τοπικές κοινωνίες, όπως αυτή της Κεφάλου, είναι πως παρουσιάζουν ένα παράδοξο, που είναι ταυτόχρονα μειονέκτημα και πλεονέκτημα. Η σχετική «καθυστέρηση» της ανάπτυξης και του εκσυγχρονισμού τους, που θεωρείται κατ’ αρχήν μειονέκτημα, προκάλεσε τη διατήρηση δομών, αξιών, συσσωρευμένης γνώσης και ικανότητας, ποιότητας προϊόντων, ακόμη και μεθόδων παραγωγής που σήμερα ανακαλύπτονται ως βασικά στοιχεία ενός άλλου τύπου ανάπτυξης: μικρές μονάδες παραγωγής οικογενειακού τύπου, ποιοτικά, βιολογικά, παραδοσιακά προϊόντα σε συνδυασμό με τρόπους ζωής που ο κάθε κάτοικος του νησιού, Έλληνας ή ξένος επισκέπτης, θαυμάζει και απολαμβάνει. Με την επισήμανση ότι εδώ υπάρχει ο κίνδυνος κοινωνικού ρομαντισμού, να διευκρινίσουμε ότι δεν παραγνωρίζουμε τα τεράστια προβλήματα των κατοίκων αυτών των περιοχών, όπως επίσης δεν μας εκφράζουν συμπεριφορές, απόψεις και πρακτικές που αντιλαμβάνονται την παράδοση ως φολκλόρ και ως είδος που ανήκει στο Μουσείο. Κατά την άποψή μας, η παράδοση αυτών των περιοχών αποτελεί μια αστείρευτη πηγή πλούτου η οποία δεν ανήκει στο παρελθόν, αλλά μπορεί να αποτελέσει την πρώτη ύλη, τη βάση μιας νέας ελπιδοφόρας αρχής. Με δεδομένη την οικολογική ευαισθητοποίηση και μεταστροφή των καταναλωτικών αναγκών και αντιλήψεων μεγάλου αριθμού ανθρώπων, μια τάση η οποία όλο και περισσότερο θα εντείνεται στο μέλλον, αποτελεί μοναδική ευκαιρία για αυτές τις περιοχές να οδηγηθούν προς αυτή την κατεύθυνση. Εκείνο που είναι απαραίτητο, είναι να υπάρξει μια συνολική στρατηγική που να σέβεται τον πυρήνα αυτών των προϋποθέσεων, να συμβάλει στην συνειδητοποίηση αυτών των δυνατοτήτων από τους κατοίκους και να εξασφαλίσει τους πόρους και την απαραίτητη, κάτω από τις σημερινές συνθήκες, γνώση και υποδομή για να μετατραπεί η παράδοση σε πρώτης τάξεως παραγωγική δύναμη.

Ενώ οι προοπτικές διάσωσης των βαθιά ριζομένων δυναμικών και αποθεμάτων γνώσης, εμπειρίας, ικανότητας, δεξιότητας, δεν φαίνονται τόσο ευοίωνες, ο μόνος τρόπος αναστροφής είναι να δημιουργηθούν οι απαραίτητες κοινωνικές, οικονο- μικές, εκπαιδευτικές και πολιτιστικές βασικές υποδομές. Οι όποιες ενισχύσεις οικονομικού ή άλλου χαρακτήρα που δεν έχουν το παραπάνω ως στόχο, θα καταστρέψουν αυτές τις δυναμικές. Αντίθετα, στήριξη χρειάζεται η σύνδεση των οικονομικά ανίσχυρων κοινοτήτων της περιφέρειας με τις ανάγκες των κατοίκων των αστικών κέντρων των αναπτυγμένων χωρών που πλήττονται από οικολογική καταστροφή.

Μια από τις πιθανές στρατηγικές για την οικοδόμηση αυτής της σύνδεσης θα μπορούσε να είναι ένας οικολογικά προσανατολισμένος «τουρισμός» από τη μια και ένα παραγωγικό δίκτυο οικολογικών, βιολογικών, παραδοσιακών προϊόντων, από την άλλη, που ανταποκρίνονται στις σύγχρονες ανάγκες και να αποτελούν εξαιρετικές προϋποθέσεις για προσέλκυση επισκεπτών. Οι δραστηριότητες αυτές θα πρέπει να σέβονται τους θησαυρούς των αποκαλούμενων «περιθωριακών» περιοχών και να δημιουργούν ζωντανή επικοινωνία μέσω παραγωγικών και καταναλωτικών συνεταιρισμών ή δεικτύων στη βάση μιας εντατικής, ακόμα και προσωπικής συνεργασίας στη λογική της κοινωνικής αλληλέγγυας οικονομίας. Η ανάπτυξη ενός δικτύου μικρών παραγωγικών εργαστηρίων με αντικείμενα παραδοσιακού χαρακτήρα, εμπλουτισμένα με προδιαγραφές που υπαγορεύει η σύγχρονη κατάσταση, μπορεί να δημιουργήσει τις βασικές προϋποθέσεις μιας συνεταιρισμένης οικονομικής, κοινωνικής και πολιτισμικής ανάπτυξης. Η ιδέα να περιλαμβάνει το Κέντρο στο Ζηνί, πέρα από όλα τ’ άλλα, παραγωγικά εργαστήρια σε χώρους κατάλληλα διαμορφωμένους με κοινούς εκθεσιακούς χώρους κλπ., αποτελεί ένα πρώτης τάξεως αναπτυξιακό πρόγραμμα. Μια επιπλέον λειτουργία αυτών των εργαστηρίων πρέπει και μπορεί να είναι η εκπαιδευτική-επαγγελματική, αυτή της μαθητείας. Με άλλα λόγια, να χρησιμοποιούνται συνειδητά ως Κέντρα μαθητείας και επαγγελματικής εκπαίδευσης και κατάρτισης.

Οι παραπάνω δυνατότητες και μια σειρά από άλλες, αλλά και συγκεκριμένες προτάσεις έχουν κατατεθεί στη μελέτη για το ΖΗΝΙ στην Κέφαλο. Αρκεί βεβαίως να διαγνωστεί αυτό και να διαμορφωθεί η κατάλληλη πολιτική. Μια οξυδερκής πολιτική που να υπερβαίνει το σύνηθες και να ανοίγει νέους δρόμους επεξεργαζόμενη την παρούσα κατάσταση στην ιστορική της διαδρομή και αντιλαμβανόμενη έγκαιρα τα όσα προμηνύονται. Η Ελλάδα είναι λόγω ιστορικών, πολιτισμικών και γεωγραφικών δεδομένων μια χώρα που κατεξοχήν αναπτύσσεται σε κατάσπαρτες μικρές ενότητες, γεγονός που έχει τις ενδογενείς δυσκολίες του, αλλά αποτελεί ταυτόχρονα και ένα συγκριτικό πλεονέκτημα, μια πρόκληση και μια δυνατότητα για την υλοποίηση εναλλάκτικών προτάσεων.

1. Αλλαγή παραδείγματος δια της εφαρμογής αντιπαραδειγμάτων

Είναι διαπιστωμένο ότι σε πολλές κοινωνίες και ειδικά σε μικρές τοπικές κοινωνίες, φαίνεται να επικρατεί από συνήθεια και συμβιβασμό μια στασιμότητα και μια αδυναμία για ριζικές αλλαγές που θα ξεμπλοκάρουν κοινωνικές δυνάμεις που με ιδέες και οράματα ριζοσπαστικά θα οδηγήσουν τον τόπο σε μια νέα πορεία. Σε αυτές τις περιπτώσεις (προ)καλείται η Τοπική Αυτοδιοίκηση και κοινωνικές δυνάμεις που οραματίζονται ένα διαφορετικό μέλλον να υλοποιήσουν ιδέες και παρεμβάσεις με ριζοσπαστική προοπτική, τέτοιες που να φαντάζουν σχεδόν ουτοπικές. Αυτές θα έχουν και έναν «κοινωνικο-παιδαγωγικό» χαρακτήρα παραδείγματος, πειράματος που θα μπολιάσουν την τοπική κοινωνία με ιδέες και πρακτικές που με τον καιρό θα έχουν πολλαπλασιαστικές επιδράσεις. Είναι σύνηθες οι άνθρωποι να μην πείθονται με προτάσεις και ιδέες, παρά μόνο όταν τις δουν να υλοποιούνται.

Η συνειδητοποίηση του σημαντικού κοινωνικο-παιδαγωγικού ρόλου των εναλλακτικών πρωτοβουλιών ως παραδειγμάτων στις τοπικές κοινωνίες, μας οδηγεί να πιστεύουμε ότι το σύνολο των δραστηριοτήτων στην τοπική κοινωνία, οποιαδήποτε παρέμβαση ή δραστηριότητα θα πρέπει να σχεδιάζεται και να εμπεριέχει τόσο στη σύλληψη όσο και στην εφαρμογή μια κοινωνικο - παιδαγωγική διάσταση που να θεματοποιεί όλες τις διαστάσεις της κοινωνικής ζωής με στόχο την συνειδητοποίηση, την πρόκληση δημόσιου διαλόγου και συμμετοχής των ιδίων των ενδιαφερομένων.

Aυτή είναι μια κεντρική ιδέα πάνω στην οποία πρέπει να στηρίζεται κάθε παρέμβαση στην περιοχή. Ενώ είναι απαραίτητο όλες αυτές οι προσπάθειες να κατανοούνται και να οργανώνονται ως κοινωνικο-μαθησιακές προκλήσεις και διαδικασίες, θα πρέπει επιπλέον να συνδέονται και να συμπληρώνονται με πρωτοβουλίες πολιτιστικής, εκπαιδευτικής και επιμορφωτικής κατεύθυνσης, καθώς και με παρεμβάσεις κοινωνικής πολιτικής και προστασίας του περιβάλλοντος εναλλακτικού χαρακτήρα, χωρίς όμως να "εξέρχονται" και να αυτοπεριορίζονται από την καθιερωμένη κοινωνία, αλλά να αποτελούν την ευγενή εναλλακτική πρόταση και αντίσταση στα πλαίσια και σε αντιπαράθεση με δομές και αντιλήψεις που (ανα)παράγουν τα δοσμένα κοινωνικά και ανθρώπινα αδιέξοδα.

Tο "όραμα προς τα εμπρός", το ουτοπικό "όχι ακόμη" δεν συνίσταται πλέον στην ανακάλυψη ενός μακρινού Eldorado, μιας μακρινής Eδέμ, αλλά στο πρόταγμα για ανακατασκευή αυτού, μέρος του οποίου αποτελούμε, υπ’ αυτή την έννοια αποτελεί αυτό το όραμα μια συγκεκριμένη ουτοπία, είναι ένα εφικτό πρόγραμμα.

Συνεχίζεται