Η σημασία των χειρονομιών πριν από τις λέξεις: ένα θεμέλιο για την επικοινωνία

Αμαλία Ανδρουλάκη

Η επικοινωνία ξεκινά πολύ πριν την εμφάνιση των πρώτων λέξεων. Οι χειρονομίες αποτελούν έναν από τους πρώτους και πιο φυσικούς τρόπους με τους οποίους το παιδί εκφράζει ανάγκες, επιθυμίες και συναισθήματα. Η ενίσχυσή τους κατά τη βρεφική και νηπιακή ηλικία δεν καθυστερεί την ομιλία, αντίθετα, τη διευκολύνει και τη στηρίζει.

Τα παιδιά που χρησιμοποιούν χειρονομίες νωρίς αναπτύσσουν πλουσιότερο λεξιλόγιο και βιώνουν λιγότερη απογοήτευση, καθώς μπορούν να επικοινωνούν αποτελεσματικά πριν αποκτήσουν λεκτικό λόγο. Οι χειρονομίες λειτουργούν ως «γέφυρα» ανάμεσα στη μη λεκτική και τη λεκτική επικοινωνία.

Ενδεικτικά, βασικές χειρονομίες που μπορούν να διδαχθούν από νωρίς είναι:

«Κι άλλο», με επαναλαμβανόμενη ένωση των δαχτύλων, για να δηλωθεί συνέχιση μιας ευχάριστης δραστηριότητας.

«Τέλος», με άνοιγμα των χεριών προς τα έξω.

«Νερό», σχηματίζοντας ποτήρι με το χέρι προς το στόμα.

«Φαγητό», με τα δάχτυλα να οδηγούνται στο στόμα.

«Όχι», με κούνημα του δείκτη ή του κεφαλιού.

«Έλα», με κίνηση του χεριού προς το σώμα.

«Μπράβο», με παλαμάκια.

«Δώσε», με άνοιγμα και κλείσιμο της παλάμης.

Η εκμάθηση των χειρονομιών γίνεται φυσικά μέσα από το παιχνίδι και τις καθημερινές ρουτίνες. Ο ενήλικας μοντελοποιεί τη χειρονομία ταυτόχρονα με τη λέξη, σε επαναλαμβανόμενα παιχνίδια, τραγούδια με κινήσεις και δραστηριότητες που ακολουθούν το ενδιαφέρον του παιδιού.

Οι χειρονομίες δεν αντικαθιστούν τον λόγο, τον προετοιμάζουν, ενισχύοντας ουσιαστικά την πρώιμη επικοινωνία και τη μετέπειτα γλωσσική ανάπτυξη.