Πώς διαμορφώνει ο νέος Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης τον εκλογικό χάρτη στα Δωδεκάνησα

• Μειώνεται σημαντικά ο υποχρεωτικός αριθμός υποψηφίων δημοτικών συμβούλων

• Το ύψος του παραβόλου συμμετοχής δεν συνδέεται με τον αριθμό των υποψηφίων αλλά με τον πληθυσμό του Δήμου

• Η μεταφορά των εκλογών εκτός τουριστικής σεζόν διευκολύνει τις μετακινήσεις και τη συμμετοχή στην εκλογική διαδικασία

Σαρωτικές αλλαγές στον εκλογικό χάρτη της Δωδεκανήσου επιφέρει ο νέος Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης που θα κατατεθεί το φθινόπωρο στη Βουλή και φέρει τη σφραγίδα του υπουργού Εσωτερικών Θοδωρή Λιβάνιου.
Οι αλλαγές στον εκλογικό νόμο για την Τοπική Αυτοδιοίκηση έχουν αναλυθεί εκτενώς τις τελευταίες εβδομάδες, σχεδόν αποκλειστικά μέσα από το πρίσμα των μεγάλων αστικών κέντρων, αφήνοντας εκτός τα νησιά όπου οι εκλογές έχουν εντελώς διαφορετικά χαρακτηριστικά. Οι ανάγκες, οι συνθήκες, οι δυνατότητες και οι προκλήσεις στα νησιά διαφέρουν ριζικά από αυτές των μεγάλων πόλεων.
Η κατάργηση του δεύτερου γύρου, η εισαγωγή της εναλλακτικής ψήφου, η μεταφορά της ημερομηνίας διεξαγωγής στο τέλος Νοεμβρίου και η δυνατότητα εκλογής υποψηφίων χωρίς σταυρό και η σημαντική μείωση του αριθμού των υποψηφίων, είναι μερικές μόνο από τις αλλαγές που διαμορφώνουν νέες συνθήκες.
Η μεταφορά των εκλογών εκτός τουριστικής σεζόν είναι από τις πιο καθοριστικές αλλαγές. Στα νησιά, η συμμετοχή στις εκλογές συμπίπτει παραδοσιακά με περίοδο αυξημένων επαγγελματικών υποχρεώσεων. Η διεξαγωγή των εκλογών στο τέλος Νοεμβρίου, όταν έχει κλείσει η τουριστική δραστηριότητα, αυξάνει τη συμμετοχή καθώς σε πολλές περιπτώσεις ήταν απαγορευτική λόγω των επαγγελματικών υποχρεώσεων.
Η καθιέρωση ενός εκλογικού γύρου μειώνει το πρακτικό βάρος για όσους θέλουν να συμμετάσχουν, ειδικά όσους πρέπει να μετακινηθούν με πλοίο ή αεροπλάνο ή ακόμα και σε μακρινές διαδρομές με το αυτοκίνητο. Τα έξοδα μετακίνησης περιορίζονται, ενώ η συμμετοχή των ετεροδημοτών καθίσταται πιο εφικτή. Σε αυτό προστίθεται και η πρόβλεψη για μελλοντική καθιέρωση ηλεκτρονικής ψήφου, η οποία αν εφαρμοστεί, μπορεί να έχει καταλυτικό ρόλο για τις νησιωτικές περιοχές.
Άλλη κρίσιμη αλλαγή αφορά στο παράβολο συμμετοχής. Πλέον, το ύψος του παραβόλου δεν συνδέεται με τον αριθμό των υποψηφίων αλλά με τον πληθυσμό του Δήμου. Αυτό ευνοεί μικρούς νησιωτικούς Δήμους όπου η συγκρότηση συνδυασμών είναι δυσανάλογα δύσκολη σε σχέση με το μέγεθος του εκλογικού σώματος.
Επιπλέον, μειώνεται το όριο υποψηφίων ανά συνδυασμό. Αντί του έως 150% του αριθμού των εδρών που ίσχυε, πλέον κάθε συνδυασμός μπορεί να περιλαμβάνει υποψηφίους έως το 50% επιπλέον των διαθέσιμων θέσεων. Στον Δήμο Ρόδου που διαθέτει 43 έδρες για το δημοτικό συμβούλιο, με το προηγούμενο σύστημα μπορούσε ένας συνδυασμός να δηλώσει έως και 108 υποψηφίους για το δημοτικό συμβούλιο. Με τον νέο νόμο, το ανώτατο επιτρεπτό όριο είναι 65. Παρόλα αυτά, στις εκλογές του 2023 ο συνδυασμός με τον μικρότερο αριθμό υποψηφίων δήλωσε 165 άτομα, ενώ ο μεγαλύτερος έφτασε τους 492, αριθμοί που περιελάμβαναν και τις υποψηφιότητες για τις τοπικές κοινότητες. Η μείωση αυτή, επομένως, αποσυμπιέζει ουσιαστικά τις τοπικές κοινωνίες. Με βάση τον νέο νόμο, κάθε συνδυασμός μπορεί να περιλαμβάνει υποψηφίους που αντιστοιχούν έως και στο 50% επιπλέον των εδρών του δημοτικού συμβουλίου. Ο τύπος είναι, αριθμός εδρών × 1,5 (στρογγυλοποιημένο προς τα πάνω στον πλησιέστερο ακέραιο).

Αλφαβητικά, τα νησιά των Δωδεκανήσων και οι έδρες των δημοτικών συμβουλίων όπως αυτές διαμορφώνονται επίσημα μετά τις εκλογές του 2023:

Αγαθονήσι: 13 έδρες → μέγιστος αριθμός υποψηφίων: 20
Αστυπάλαια: 13 έδρες → μέγιστος αριθμός υποψηφίων: 20
Κάσος: 13 έδρες → μέγιστος αριθμός υποψηφίων: 20
Κάλυμνος: 25 έδρες → μέγιστος αριθμός υποψηφίων: 38
Κάρπαθος: 19 έδρες → μέγιστος αριθμός υποψηφίων: 29
Καστελλόριζο (Μεγίστη): 13 έδρες → μέγιστος αριθμός υποψηφίων: 20
Κως: 29 έδρες → μέγιστος αριθμός υποψηφίων: 44
Λειψοί: 13 έδρες → μέγιστος αριθμός υποψηφίων: 20
Λέρος: 19 έδρες → μέγιστος αριθμός υποψηφίων: 29
Νίσυρος: 13 έδρες → μέγιστος αριθμός υποψηφίων: 20
Πάτμος: 15 έδρες → μέγιστος αριθμός υποψηφίων: 23
Ρόδος: 43 έδρες → μέγιστος αριθμός υποψηφίων: 65
Σύμη: 15 έδρες → μέγιστος αριθμός υποψηφίων: 23
Τήλος: 13 έδρες → μέγιστος αριθμός υποψηφίων: 20
Χάλκη: 13 έδρες → μέγιστος αριθμός υποψηφίων: 20

Η θεσμοθέτηση δυνατότητας εκλογής περιορισμένου αριθμού υποψηφίων χωρίς σταυρό προσφέρει μια εναλλακτική για ανθρώπους που δεν έχουν κομματικό ή κοινωνικό δίκτυο αλλά μπορούν να προσφέρουν με τις γνώσεις και την εμπειρία τους. Προβλέπεται 1 υποψήφιος χωρίς σταυρό για συμβούλια με έως 19 μέλη, 2 υποψήφιοι για συμβούλια με 25 έως 39 μέλη και 3 υποψήφιοι για συμβούλια με 43 μέλη.
Σημαντική επίσης είναι η καθιέρωση ποσόστωσης για υποψηφίους έως 30 ετών, που στοχεύει στην ενίσχυση της συμμετοχής των νέων στη διοίκηση των τοπικών υποθέσεων, καθώς και η κατάργηση της δυνατότητας απόσπασης αιρετών δημοσίων υπαλλήλων λόγω εκλογής.

Τα επίσημα στοιχεία επιβεβαιώνουν τις δυσκολίες. Στον δεύτερο γύρο των αυτοδιοικητικών εκλογών του 2019, η αποχή σε ορισμένα μικρά νησιά ήταν πολύ υψηλή. Στο Καστελλόριζο προσήλθε το 22,83% των εγγεγραμμένων, στην Κάλυμνο το 37,27% και στην Αστυπάλαια το 60,14%. Η χαμηλή συμμετοχή δεν συνδέεται με αδιαφορία, αλλά κυρίως με τα αντικειμενικά εμπόδια που αντιμετωπίζουν οι κάτοικοι των νησιών.
Η εναλλακτική ψήφος δίνει στους εκλογείς περιθώριο επιλογής, χωρίς να τους υποχρεώνει σε επανάληψη της διαδικασίας. Ειδικά σε μικρές κοινωνίες, αυτή η πρόβλεψη ενισχύει τη δυνατότητα έκφρασης χωρίς να δημιουργεί προσωπικές εντάσεις ή να εκθέτει κοινωνικές σχέσεις.
Ο νέος εκλογικός νόμος μπορεί να αποδειχθεί χρήσιμος για τις νησιωτικές περιοχές, με την προϋπόθεση ότι δεν θα αντιμετωπίζεται ως οριζόντια λύση. Το τοπίο για τις τελικές ρυθμίσεις αναμένεται να ξεκαθαρίσει το φθινόπωρο, με την κατάθεση του νέου Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης στη Βουλή.
Εκκρεμούν κρίσιμες λεπτομέρειες που αφορούν, μεταξύ άλλων, στο καθεστώς λειτουργίας των τοπικών κοινοτήτων, στις αλλαγές στη σύνθεση των τοπικών συμβουλίων, στον ρόλο των προέδρων σε μικρούς οικισμούς και στην τελική διαμόρφωση του εκλογικού σώματος.
Σύμφωνα με το Υπουργείο Εσωτερικών, στόχος είναι η συνολική επικαιροποίηση του θεσμικού πλαισίου της Αυτοδιοίκησης, με βάση τις ανάγκες των τοπικών κοινωνιών και την εμπειρία εφαρμογής των προηγούμενων ετών.

Πηγή: www.dimokratiki.gr