Εργαζόμενοι όμηροι των μεσαζόντων

Έρχονται νόμιμα στην Ελλάδα για να καλύψουν κενές θέσεις εργασίας στον τουρισμό ή στη γεωργία. Όμως εδώ τους περιμένουν τα κυκλώματα «μεσαζόντων» που τους εκμεταλλεύονται και τους εκβιάζουν. Ποιος ελέγχει την αγορά των μετακλητών εργαζομένων;

Η συμφωνία με τον εργοδότη του στην Ελλάδα φάνταζε για τον ίδιο ιδανική. Θα ερχόταν μέσω μετάκλησης από την Κένυα για να εργαστεί στην καθαριότητα τουριστικής μονάδας στην Πελοπόννησο. Η σύμβαση που υπέγραψε προέβλεπε ημερομίσθιο 39 ευρώ για πενθήμερη απασχόληση 40 ωρών. Η πραγματικότητα που συνάντησε, όμως εδώ ήταν διαφορετική.

«Με κρατούν ως εργαζόμενο φάντασμα», υποστήριξε ο νεαρός σε καταγγελία που έστειλε τον Ιούνιο μέσω email σε μη κυβερνητική οργάνωση στην Αθήνα. Έγραψε ότι αντί για οκτάωρο τους υποχρεώνουν να εργάζονται πάνω από 14 ώρες, σε διαφορετικά πόστα, χωρίς αποζημίωση. «Ο εργοδότης μού έχει δώσει μόνο 300 ευρώ και τέσσερα ρεπό σε δύο μήνες. Πληρώνει μετρητά, για να μείνω αόρατος από το σύστημα. Είμαι παγιδευμένος σε ένα δυσπρόσιτο μέρος».

Τον ίδιο μήνα στα γραφεία της οργάνωσης Generation 2.0 RED έφτασε ακόμη μία παρόμοια καταγγελία από Νεπαλέζο ο οποίος βρίσκεται στην Καρδίτσα. Και αυτός έγραψε ότι είχε έρθει νόμιμα στην Ελλάδα, μέσω μετάκλησης ως εποχικός εργάτης γης, αλλά τον απασχολούσαν παράνομα. Υποστήριξε ότι βρήκε τη δουλειά σε συνεννόηση με έναν Πακιστανό μεσάζοντα, ότι ο Έλληνας εργοδότης παρακράτησε το διαβατήριό του και ότι συχνά δεν ελάμβανε το συμφωνηθέν μεροκάματο. «Εξαρτιόμουν πάντα από τον μεσάζοντα για τη δουλειά και το νομικό καθεστώς μου», σημείωσε. «Ο μεσάζων με απείλησε ότι εάν διαμαρτυρόμουν ή έφευγα θα ακυρωνόταν η βίζα μου. Με πίεζαν να παραμείνω σιωπηλός».

Όπως λέει στην «Κ» ο Νίκος Οντουμπιτάν, ιδρυτής και γενικός διευθυντής της οργάνωσης Generation 2.0 RED, λαμβάνουν αντίστοιχες καταγγελίες από τις αρχές του 2025. Πρόσφατα έστειλαν ένα σχετικό υπόμνημα στο υπουργείο Μετανάστευσης για να γνωστοποιήσουν τα προβλήματα. Τον περασμένο Μάιο ένας Νεπαλέζος που ήρθε με μετάκληση ως εποχικός εργάτης γης, τους έγραψε ότι ο εργοδότης του στη Θεσσαλονίκη τον είχε απλήρωτο επί πέντε μήνες και δεν του είχε εκδώσει ΑΜΚΑ.

«Δανείστηκα χρήματα για τη βίζα, τις ιατρικές εξετάσεις, το κόστος του πρακτορείου, το ταξίδι και αναρωτιέμαι γιατί το ζω αυτό, ενώ ήρθα στη χώρα νόμιμα», τόνιζε στη δική της καταγγελία μια Φιλιππινέζα, περιγράφοντας τις καταχρηστικές συνθήκες εργασίας που φέρεται να βίωσε σε τουριστική επιχείρηση της Ρόδου.

«Δεν ήρθε ο μάγκας»

Δεν υπάρχουν διαθέσιμα στοιχεία που να δείχνουν πόσο διαδεδομένες είναι στη χώρα μας οι πρακτικές εκμετάλλευσης αλλοδαπών μετακλητών εργαζομένων. Τουλάχιστον μία σχετική υπόθεση, πάντως, απασχόλησε φέτος τις αστυνομικές αρχές. Στις 17 Μαρτίου η Υποδιεύθυνση Δίωξης και Εξιχνίασης Εγκλημάτων Ηρακλείου σχημάτισε δικογραφία κατά 32 ατόμων για εμπορία ανθρώπων. Μεταξύ των εμπλεκομένων βρίσκονται οι ιδιοκτήτες ενός γραφείου στην Κρήτη, Πακιστανοί μεσάζοντες, καθώς και ντόπιοι αγρότες και κτηνοτρόφοι.

Σύμφωνα με τον φάκελο της υπόθεσης που είναι εις γνώσιν της «Κ», σε 48 περιπτώσεις οι εμπλεκόμενοι φέρεται να εκμεταλλεύτηκαν τον θεσμό της μετάκλησης. Τα θύματα πλήρωναν έως και 9.000 ευρώ για το εισιτήριό τους και την αμοιβή των μεσαζόντων, αλλά όταν έφταναν στην Ελλάδα δεν κατέληγαν στους εργοδότες για τους οποίους είχαν δηλωθεί. Οι αστυνομικοί διαπίστωσαν ότι οι αλλοδαποί μοιράζονταν σε άλλους παραγωγούς στον Άγιο Νικόλαο Κρήτης, παρακρατούνταν τα διαβατήριά τους, εργάζονταν χωρίς νόμιμες συμβάσεις, ενώ υποχρεώνονταν να αποδίδουν τον μισθό τους ή σημαντικό μέρος του στους μεσάζοντες. «Εκμεταλλεύονταν την ανάγκη τους για βιοπορισμό, την άγνοια της γλώσσας και ότι δεν μπορούσαν να διεκδικήσουν ευχερώς τα δικαιώματά τους, την έλλειψη δεσμών με το κράτος και τον φόβο της απέλασης που αποτρέπει την προσφυγή προς τις αρμόδιες αρχές», σημειώνουν στη δικογραφία οι αστυνομικοί για τους εμπλεκομένους.

Ενδεικτική για τον τρόπο λειτουργίας των μεσαζόντων είναι μια συνομιλία συλληφθέντων που περιλαμβάνεται στη δικογραφία για την υπόθεση της Κρήτης: «Ξέρεις πόσοι έχουν έρθει; Και τώρα λένε ότι “τα αφεντικά δεν θέλουνε να σας φτιάξουνε χαρτιά;”. Πήρανε τα έξι χιλιάρικα, τα βάλανε στην τσέπη. Στο αφεντικό λένε ότι δεν ήρθε ο μάγκας και σε αυτόν λένε ότι το αφεντικό δεν θέλει να σου φτιάξει χαρτιά».

Ο νέος νόμος

Εκπρόσωποι διαφορετικών κλάδων της οικονομικής ζωής έχουν τονίσει τη σημασία του θεσμού της μετάκλησης αλλοδαπών εργαζομένων για να καλυφθούν σημαντικές ελλείψεις προσωπικού στον τουρισμό, την αγροτική παραγωγή, την εστίαση και τον κατασκευαστικό τομέα. Στα τέλη του περασμένου Δεκεμβρίου με πράξη υπουργικού συμβουλίου καθορίστηκαν οι 94.240 θέσεις ως ανώτατος αριθμός μετακλήσεων για το 2026. Εκτιμάται ότι οι ανάγκες είναι μεγαλύτερες, καθώς και ότι κάθε χρόνο οι διαθέσιμες θέσεις δεν καλύπτονται κυρίως λόγω γραφειοκρατικών ζητημάτων.

Ο Γιάννης Χατζής, πρόεδρος της Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Ξενοδόχων, δηλώνει στην «Κ» ότι η διαδικασία της μετάκλησης έχει βελτιωθεί σημαντικά, αλλά παραμένουν κάποια πρακτικά ζητήματα. «Σε κάποιες περιπτώσεις παρατηρούνται πρόσθετες απαιτήσεις δικαιολογητικών από προξενεία ή διαδικαστικές καθυστερήσεις σε επίπεδο κάποιων αποκεντρωμένων διοικήσεων, ή στην έκδοση ΑΜΚΑ και ΑΜΑ, οι οποίες δυσχεραίνουν την έγκαιρη άφιξη του προσωπικού ή καθυστερούν την έναρξη της απασχόλησής του», επισημαίνει.

Από το υπουργείο Μετανάστευσης αναφέρουν ότι ο νόμος 5275 που ψηφίστηκε τον περασμένο Φεβρουάριο έχει επιταχύνει τις διαδικασίες έκδοσης και ανανέωσης αδειών, μειώνοντας έως και 34% τον αριθμό των εκκρεμών αιτήσεων αρχικής άδειας διαμονής. Εκτιμούν ότι αυτή η εξέλιξη θα διευκολύνει και την προσέλκυση περισσότερων ξένων εργατών με νόμιμο τρόπο.

Ο ίδιος νόμος δίνει πλέον στον αλλοδαπό μετακλητό εργαζόμενο τη δυνατότητα να αλλάξει εργοδότη σε περίπτωση παραβίασης των όρων και προϋποθέσεων στη σχέση εργασίας. Πρόσφατα υπογράφηκε και η κοινή υπουργική απόφαση ώστε οι Εταιρείες Προσωρινής Απασχόλησης (ΕΠΑ) να προσλαμβάνουν απευθείας τους εργαζομένους τρίτων χωρών και έπειτα να τους «δανείζουν» στις επιχειρήσεις που θα τους απασχολούν. Ο υπουργός Μετανάστευσης Θάνος Πλεύρης δηλώνει στην «Κ» ότι μέσω των ΕΠΑ θα απλοποιηθεί περισσότερο η διαδικασία και θα ξεπεραστούν γραφειοκρατικά εμπόδια. Παράλληλα, εκτιμά ότι με αυτή την εξέλιξη θα αντιμετωπιστούν φαινόμενα εξάρτησης από κυκλώματα και καταστρατήγησης εργασιακών σχέσεων, καθώς εάν κάποιος εργαζόμενος υφίσταται κακομεταχείριση η ΕΠΑ θα μπορεί να τον συνδέει με άλλη εργασία στο ίδιο αντικείμενο.

Όπως πληροφορείται η «Κ», μέσα στον μήνα αναμένεται να προχωρήσει και η διασύνδεση του ολοκληρωμένου πληροφοριακού συστήματος του υπουργείου Μετανάστευσης και του υπουργείου Εργασίας, ώστε να υπάρχει άμεσα εικόνα της εργασιακής συνθήκης στην οποία θα βρίσκεται κάποιος μετακλητός και να μην εξαρτάται το σύστημα μόνο από τη δήλωση του εργοδότη.

Ο έλεγχος

Ο Μόσχος Κορασίδης, γενικός διευθυντής της Εθνικής Ένωσης Αγροτικών Συνεταιρισμών (ΕΘΕΑΣ), υπογραμμίζει ότι στις περιπτώσεις παραγωγών που απευθύνονται σε εκείνους γίνεται έλεγχος για να διαπιστωθεί ότι τηρούνται οι κανόνες. Εξηγεί ότι παραπέμπουν τους ενδιαφερόμενους εργοδότες σε αξιόπιστες εταιρείες ευρέσεως εργασίας που βοηθούν με το γραφειοκρατικό σκέλος της διαδικασίας της μετάκλησης και ακολουθούν συγκεκριμένες προδιαγραφές. Παράλληλα, η ΕΘΕΑΣ παρεμβαίνει εάν παρουσιαστεί κάποιο πρόβλημα. «Σε μία περίπτωση ένας παραγωγός ήθελε να παρακρατήσει τα διαβατήρια των ανθρώπων γιατί φοβόταν ότι θα έφευγαν και δεν θα δούλευαν. Είπαμε να τα επιστρέψει αμέσως στους εργάτες, αλλιώς θα γινόταν καταγγελία στις αρχές», περιγράφει.

Ο δικηγόρος Βασίλης Κερασιώτης αναφέρεται και σε μια άλλη «γκρίζα ζώνη» της μετάκλησης. Κάνει λόγο για αλλοδαπούς που εισέρχονται νόμιμα με βίζα, αλλά ο εργοδότης τους δεν προχωράει στην κατάθεση των εγγράφων που απαιτούνται για να βγει η άδεια παραμονής, τους απασχολεί για τρεις μήνες και μετά τους διώχνει με αποτέλεσμα να μένουν ακάλυπτοι. Σύμφωνα με πληροφορίες της «Κ», οι προξενικές αρχές του Μπανγκλαντές στην Ελλάδα ήρθαν πρόσφατα σε επικοινωνία με την επιθεώρηση εργασίας για αντίστοιχα περιστατικά. «Χρειάζεται η μέριμνα της Πολιτείας», λέει ο κ. Οντουμπιτάν, καθώς «ορισμένοι εργοδότες αντιμετωπίζουν τους μετακλητούς ως εργαλείο, χωρίς ανθρώπινη υπόσταση».

Ρεπορτάζ: Γιάννης Παπαδόπουλος