Βιωσιμότητα ή συρρίκνωση; Η Κως μπροστά στο νέο χωροταξικό

• Το διακύβευμα (για την Κω) είναι ξεκάθαρο: να διατηρηθεί η ανθεκτικότητα του προορισμού, χωρίς να ανακοπεί η δυνατότητά του να εξελίσσεται

Άρθρο της Μαίρης Τριανταφυλλοπούλου

Προέδρου Ένωσης Ξενοδόχων Κω

Η παρουσίαση του νέου Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τον Τουρισμό φέρνει ξανά στο προσκήνιο ένα κρίσιμο ερώτημα: τι σημαίνει στην πράξη βιώσιμη ανάπτυξη για έναν ώριμο τουριστικό προορισμό;

Για τους ανθρώπους της φιλοξενίας, και ειδικά σε νησιά όπως η Κως, αρκετές από τις προβλέψεις του νέου πλαισίου όχι μόνο δεν απαντούν στο ερώτημα, αλλά δημιουργούν επιπλέον ασάφειες. Στο επίκεντρο βρίσκεται ο περιορισμός της δυναμικότητας των ξενοδοχειακών μονάδων. Πρόκειται για μια ρύθμιση που παρουσιάζεται ως επιλογή με περιβαλλοντική λογική και στόχο τον εξορθολογισμό της ανάπτυξης. Ωστόσο, εγείρεται μια βασική απορία: μπορεί να θεωρηθεί πιο βιώσιμο ένα μοντέλο που ευνοεί τη διάχυση μικρών μονάδων σε σχέση με λιγότερες, οργανωμένες και μεγαλύτερες επενδύσεις; Αν ένας επενδυτής διαθέτει ενιαία έκταση σε περιοχή υψηλής τουριστικής πίεσης στην Κω, είναι πράγματι λογικό να τη διασπάσει σε πολλαπλές μικρές αναπτύξεις αντί να υλοποιήσει μία ενιαία μονάδα; Είναι περιβαλλοντικά «ήπιο» να πολλαπλασιάζονται οι υποδομές ύδρευσης, αποχέτευσης και ενέργειας; Και σε επίπεδο διαχείρισης, είναι πιο αποδοτική η εξυπηρέτηση πολλών διάσπαρτων εγκαταστάσεων αντί ενός οργανωμένου συγκροτήματος;

Η απάντηση συνδέεται άμεσα με την έννοια των οικονομιών κλίμακας, οι οποίες δεν αποτελούν απλώς οικονομικό εργαλείο, αλλά βασική προϋπόθεση για τη λειτουργία ενός ανταγωνιστικού τουριστικού προϊόντος. Σε ένα διεθνές περιβάλλον όπου η Κως συγκρίνεται με μεγάλους, οργανωμένους προορισμούς του εξωτερικού, η δυνατότητα επένδυσης σε υποδομές, ποιότητα υπηρεσιών και βιώσιμες πρακτικές, προϋποθέτει συγκεκριμένη κλίμακα. Η Κως δεν είναι μια αφηρημένη έννοια στον σχεδιασμό πολιτικών. Είναι ένας προορισμός με μακρά πορεία στον τουρισμό, με ποικιλία επιχειρήσεων, με επενδύσεις που πραγματοποιήθηκαν σε βάθος χρόνου και με μια οικονομία που στηρίζεται σε μεγάλο βαθμό στον κλάδο της φιλοξενίας. Ταυτόχρονα, διαθέτει ακόμη προοπτικές εξέλιξης και ανάγκη αναβάθμισης των υποδομών της. Αν, όμως, το νέο πλαίσιο περιορίσει ουσιαστικά την ανάπτυξη και τον εκσυγχρονισμό οργανωμένων μονάδων, ενώ έμμεσα ενισχύσει τη μικρής κλίμακας, διάσπαρτη δόμηση, τότε το αποτέλεσμα δύσκολα θα χαρακτηριστεί βιώσιμο. Το πιθανότερο είναι να δούμε μεγαλύτερη πίεση στις υποδομές, διεύρυνση της δόμησης και αποδυνάμωση της συνοχής του τουριστικού προϊόντος. Παράλληλα, δεν μπορεί να αγνοηθεί ότι η δημόσια συζήτηση για τη βιωσιμότητα συχνά παραμένει σε ένα θεωρητικό επίπεδο.

Η πραγματικότητα της τουριστικής δραστηριότητας είναι πολύ πιο σύνθετη: περιλαμβάνει κόστος ενέργειας, μισθούς, φόρους, εισφορές, επενδύσεις, αλλά και τη συνεχή προσπάθεια διατήρησης θέσεων εργασίας και στήριξης της τοπικής κοινωνίας, σε όλη τη διάρκεια του έτους. Είναι εύκολο να διατυπώνονται γενικές αρχές από απόσταση. Είναι όμως πολύ πιο σύνθετο να εφαρμοστούν σε έναν πραγματικό νησιωτικό τόπο, με συγκεκριμένες ανάγκες και περιορισμούς.

Η Κως, προφανώς, χρειάζεται κανόνες. Χρειάζεται όμως κανόνες που να βασίζονται σε πραγματικά δεδομένα και να ανταποκρίνονται στις ιδιαιτερότητες του τόπου. Χρειάζεται ουσιαστικές μελέτες φέρουσας ικανότητας, που να ενσωματώνουν παραμέτρους όπως η επάρκεια νερού, η ενέργεια, τα απορρίμματα. Χρειάζεται, επίσης, έναν σχεδιασμό που να προκύπτει μέσα από διάλογο με την τοπική κοινωνία και τους επαγγελματίες του κλάδου. Αυτό που δεν χρειάζεται είναι μια οριζόντια προσέγγιση που περιορίζει την οργανωμένη επενδυτική δραστηριότητα και αφήνει περιθώριο σε πιο αποσπασματικές μορφές ανάπτυξης. Δεν χρειάζεται πολιτικές που αγνοούν τα οικονομικά χαρακτηριστικά του προορισμού. Και σίγουρα δεν χρειάζεται θεωρητικές λύσεις που δεν μπορούν να εφαρμοστούν στην πράξη.

Η βιωσιμότητα δεν ταυτίζεται με τον περιορισμό της ανάπτυξης. Αντίθετα, προϋποθέτει οργάνωση, στοχευμένες επενδύσεις και ισορροπία ανάμεσα στην περιβαλλοντική προστασία και την οικονομική δραστηριότητα. Στην περίπτωση της Κω, το διακύβευμα είναι ξεκάθαρο: να διατηρηθεί η ανθεκτικότητα του προορισμού, χωρίς να ανακοπεί η δυνατότητά του να εξελίσσεται.