Για μια ακόμα φορά μιλά στον «Σ» ο Ομότιμος Καθηγητής Τμήματος Περιβάλλοντος στο Πανεπιστήμιο Αιγαίου και Διευθυντής του Παρατηρητηρίου Βιώσιμης Ανάπτυξης Αιγαίου Ιωάννης Σπιλάνης, τον οποίο γνωρίσαμε ως ομιλητή σε διημερίδα για την βιώσιμη ανάπτυξη της Κω, την οποία είχε διοργανώσει η κίνηση πολιτών «Βιώσιμη Κως» πριν από ένα χρόνο, τον Μάρτιο του 2025. Στο μεσοδιάστημα, ο κ. Σπιλάνης με την Πολιτικό Μηχανικό Αναστασία Ψάλτη ίδρυσαν την Αστική Μη Κερδοσκοπική Εταιρεία «Φωνές για το Αρχιπέλαγος», με την οποία συνεργάστηκε η «Βιώσιμη Κως», όπως μας είχε δηλώσει η Κατερίνα Παπαγιαννάκη, προκειμένου να καταθέσουν ερώτηση, μέσω του ευρωβουλευτή Σάκη Αρναούτογλου*, σχετικά με την τήρηση κανονισμών σε τουριστικές επενδύσεις που χρηματοδοτούνται από ενωσιακούς πόρους για το κατά πόσο αυτές προκαλούν ή όχι, σημαντική βλάβη στα νησιά μας. Απαντά στο ερώτημα, εάν λειτουργούν ελεγκτικοί μηχανισμοί στη χώρα μας και στον αντίποδα, πώς αυτοί λειτουργούν στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Μας μιλά για το Τοπικό Πολεοδομικό Σχέδιο, για την επιβάρυνση που δέχονται τα νησιά από την αύξηση των τουριστικών κλινών, για τον υπερτουρισμό, για το εάν υπάρχει το δίλημμα «ανάπτυξη ή περιβάλλον» και τελικά, τι σημαίνει ανάπτυξη.
Εκφράζει την αισιοδοξία του για τις «κινήσεις πολιτών», δηλώνει ότι, συνεργασία με την περιφέρεια δεν μπορεί να υπάρχει όσο αυτή έχει συνταχθεί με το πιο άγριο σενάριο της οικοδομικής ανάπτυξης, ενώ από την άλλη πλευρά, στέκεται στις αποφάσεις δημάρχων νησιωτικών δήμων, οι οποίοι δεν θέλουν πλέον στρατηγικές επενδύσεις στα νησιά, διότι λειτουργούν σε βάρος των τοπικών κοινωνιών και γενικότερα, της βιώσιμης ανάπτυξής τους.
Η ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ
Ερ: Κύριε Σπιλάνη, σας γνώρισα μέσα από την διημερίδα για την βιώσιμη ανάπτυξη της Κω, την οποία διοργάνωσε η κίνηση πολιτών «Βιώσιμη Κως» τον περασμένο Μάρτιο, όπου ήσασταν ένας εκ των ομιλητών και είχα την τιμή να μου παραχωρήσετε συνέντευξη. Στο διάστημα αυτό, ιδρύσατε, με την Πολιτικό Μηχανικό Αναστασία Ψάλτη, την Αστική Μη Κερδοσκοπική Εταιρεία «Φωνές για το Αρχιπέλαγος». Ποια ήταν η ανάγκη για τη δημιουργία της εν λόγω Εταιρείας; Ποιος ο σκοπός και ο στόχος;
Γ.Σ.: Να πω κατ’ αρχάς πως, εδώ και δυόμιση χρόνια δραστηριοποιήσαμε ανθρώπους, κυρίως από τις Κυκλάδες, φτιάχνοντας το δίκτυο για βιώσιμες Κυκλάδες. Αυτό το οποίο διαπιστώσαμε σε μία συνάντηση που είχε γίνει στη Σίφνο πριν δυόμιση χρόνια, ήταν ότι, η τουριστική μεγέθυνση στα νησιά που έχει πάρει διαστάσεις πάρα πολύ μεγάλες και ειδικά οι πολύ μεγάλες επενδύσεις
που γίνονται, είναι ένα στοιχείο που τους καταστρέφει την ταυτότητα και κατά την άποψή μας καταστρέφει και το μέλλον τους. Οδηγεί σε μη βιώσιμες καταστάσεις. Με αυτό το δίκτυο κινούμαστε ακόμη, γιατί δεν το έχουμε εγκαταλείψει, προσπαθώντας να δούμε πώς θα πορευθεί και πώς μπορούμε να συμβάλουμε για να αλλάξουμε το τουριστικό μοντέλο. Είδαμε στην πορεία, ότι υπήρχαν και πολλές άλλες ομάδες στα διάφορα νησιά, όπου είχαν τις ίδιες αγωνίες, κοινές αγωνίες κυρίως για τον τόπο τους. Μάλιστα, ένα στοιχείο που μας οδήγησε να δημιουργήσουμε το δίκτυο ήταν πως, μόλις είχαν ξεκινήσει τα Τοπικά Πολεοδομικά Σχέδια στα νησιά και βλέπαμε ότι η πορεία τους ήταν μάλλον καταστροφική, ήταν στην ίδια κατεύθυνση με αυτό που γινόταν ήδη και θέλαμε να παρέμβουμε σε ένα τόσο τεχνικό θέμα, να δούμε τι γίνεται. Έτσι ξεκινήσαμε να κάνουμε τη διαβούλευση, αυτή που κάναμε και στην Κω, τι ανάπτυξη έχουμε, τι ανάπτυξη θέλουμε. Δηλαδή, να βάλουμε τις τοπικές κοινωνίες να σκεφτούν και να αξιολογήσουν αυτό που έχουμε σήμερα και να αποφασίσουν τι θα προτείνουν, τι θα θέλανε για το μέλλον τους. Θεωρήσαμε ότι αυτό ήταν σημαντικό και γι' αυτό έγινε και αυτή η συνεργασία με τη «Βιώσιμη Κω».
Ερ: Στο νησί μας, δημιουργήθηκε η «Βιώσιμη Κως», αλλά και το «Μαστιχάρι Δράσις» και πρόσφατα η «Αρωγή» στην Κέφαλο. Θα ήθελα το σχολείο σας για αυτές τις κινήσεις πολιτών στην περιοχή μας.
Γ.Σ.: Τις άλλες δυο κινήσεις τις ακούω για πρώτη φορά. Δείχνει όμως αυτό που έλεγα προηγουμένως, ότι, υπάρχει μία αγωνία των κατοίκων των νησιών, υπάρχει η κοινή αντίληψη ότι τα πράγματα δεν πάνε καλά, ότι χάνουμε τα νησιά από τα χέρια μας. Τα χάνουμε και με τη στενή έννοια την οικονομική, δηλαδή, έρχονται άλλα μεγάλα οικονομικά συμφέροντα και παίρνουν το όφελος έξω από τα νησιά και το δεύτερο είναι ότι, αλλοιώνονται τόσο πολύ που κι εμείς οι ίδιοι δυσκολευόμαστε να τα αναγνωρίσουμε. Όλη αυτή η μετεξέλιξη των νησιών, γυρίζει τώρα πια κατά των νησιωτών.
Ερ: Αναφερθήκατε πριν στο Τοπικό Πολεοδομικό Σχέδιο. Να πω εδώ, πως η «Βιώσιμη Κως» σε συνεργασία με το «Μαστιχάρι Δράσις», τον Αγροτικό Σύλλογο Κω και τον Σύλλογο Κτηνοτρόφων, κατέθεσαν από κοινού προτάσεις για το ΤΠΣ.
Εσείς γνωρίζετε τα της Κω; Παρουσιάστηκαν τρία σενάρια και οι μελετητές – και όχι μόνο - τείνουν προς το δεύτερο.
Γ.Σ.: Θα έλεγα ότι, οι προτάσεις των μελετητών είναι περίπου copy paste σε όλα τα νησιά. Επειδή έχω ασχοληθεί ιδιαίτερα με τις Δυτικές Κυκλάδες απ’ όπου κατάγομαι, αλλά και με την Άνδρο και μας έχουν καλέσει και σε άλλα νησιά να συζητήσουμε τελικά, τι λέει το ΤΠΣ, έχουν κάνει περίπου τα ίδια πράγματα παντού, δηλαδή, έχουν κάνει ένα σενάριο πιο αναπτυξιακό, ένα δεύτερο λιγότερο αναπτυξιακό για να πουν ότι αυτό είναι το καλύτερο… Κατά τη δική μου άποψη, σε νησιά όπως είναι η Κως, δεν θα έπρεπε να συζητάνε άλλο για νέες τουριστικές κλίνες και μάλιστα τέτοιου μεγέθους που ακούμε ότι θέλουν να κάνουν στην Κω, το ίδιο και στη Ρόδο, το ίδιο και στα άλλα τουριστικά νησιά. Αυτό που χρειάζονται τα νησιά αυτά, είναι να διατηρήσουν την ελάχιστη ικανότητά τους να παράγουν και αγροτικά προϊόντα τη στιγμή που υπάρχουν αγρότες και κτηνοτρόφοι που ενδιαφέρονται και όχι να τους βγάλει κανείς εκτός παραγωγής γιατί δεν έχει ούτε νερό να τους δώσει, ούτε ενδιαφέρεται να βρει. Άρα, χρειάζεται μια ισορροπία για όλους εμάς τους ανθρώπους που ζούμε σε έναν τόπο. Δεν μπορούν τα πάντα να χτιστούν, δεν μπορεί να πάψει να υπάρχει γη, δεν μπορεί να πάψει να υπάρχει αυτή η διαφορετικότητα σε έναν τόπο και να είναι μόνο ο τουρισμός. Η Κως και όλα τα υπόλοιπα νησιά, κέρδισαν από τον τουρισμό. Τώρα ετοιμάζονται να χάσουν από τον τουρισμό. Αυτό είναι το πρόβλημα. Δεν αρνείται κανείς τη θετική συνεισφορά του τουρισμού τα προηγούμενα χρόνια, αλλά οτιδήποτε γίνεται με ακρότητα, είναι αρνητικό. Το «παν μέτρον άριστον» ήταν μια ελληνική έννοια.
Και να πω και κάτι άλλο, το οποίο το συζητάμε αλλά δεν το κάνουμε. Η Κως είναι το νησί του Ιπποκράτη. Πού υπάρχει ο Ιπποκράτης στην Κω; Πώς βάζουμε τον Ιπποκράτη στο κέντρο όχι μόνο του τουρισμού της Κω, αλλά και του ελληνικού τουρισμού, μαζί με τον Ασκληπιό, μαζί με την ευζωία, με την ευεξία και να φτιάξουμε ένα άλλο τουριστικό προϊόν; Δεν λέει κανείς να πάψουμε να έχουμε τουρισμό. Γιατί πολλές φορές λένε, μα αυτοί δεν θέλουν τουρισμό καθόλου. Δεν είπε κανείς τέτοιο πράγμα. Είπαμε, να δούμε τον τουρισμό με ένα άλλο μάτι που να δίνει χαρά, ευζωία και ευεξία και στους κατοίκους και στους επισκέπτες.
Ερ: Προλαβαίνετε τις ερωτήσεις μου. Μου είχατε πει ότι, το να σταματήσουν οι κλίνες είναι κάτι το οποίο ζητάνε πλέον όλοι οι τουριστικοί προορισμοί διότι βλέπουν μια καταιγίδα να έρχεται που θα είναι χειρότερη από την καταιγίδα της Πάρου και της Μυκόνου. Ήδη όμως, στην Κω φέτος θα έχουμε μερικές χιλιάδες παραπάνω και ποιος ξέρει για του χρόνου…
Γ.Σ.: Και ταυτοχρόνως υπάρχει πρόβλημα μετακινήσεων πάνω στο νησί. Αύριο όμως δεν θα υπάρχει πρόβλημα μετακινήσεων. Παρ’ όλο ότι τα ξενοδοχεία τα δικά σας είναι πάρα πολύ μεγάλα και αυτό σημαίνει ότι, ο κόσμος μένει μέσα στα ξενοδοχεία και δεν βγαίνει έξω - ένα άλλο πρόβλημα που έχει να κάνει με την οικονομία του νησιού - δεν υπάρχει χώρος πια για όλον αυτόν τον κόσμο. Ούτε μπορεί κανείς να κάνει τεράστιους δρόμους παντού και προφανώς δυσαρεστούνται οι πάντες. Οι επαγγελματίες που δεν μπορούν να κινηθούν, οι κάτοικοι που δεν μπορούν να πάνε στις δουλειές τους ή στη διασκέδασή τους. Όλοι προφανώς δυσανασχετούν και αυτό είναι που λένε, υπερτουρισμός. Όταν αρχίζει και υπάρχει δυσανασχέτηση πρώτα των κατοίκων και μετά των επισκεπτών ότι, δεν περνάνε καλά, αυτό είναι υπερτουρισμός και αυτό δεν θέλει κανείς να το καταλάβει ή μάλλον αυτοί οι οποίοι καθορίζουν αν θα υπάρχει ή δεν θα υπάρχει τουριστική μεγέθυνση δεν θέλουν να το καταλάβουν, με αποτέλεσμα να δημιουργείται αυτή η αντίφαση.
Τη στιγμή που υπάρχουν στον τόπο ομάδες ανθρώπων που θέλουν κάτι διαφορετικό, θα έπρεπε οι πολιτικές ηγεσίες να το ασπαστούν και να πουν στοπ στην τουριστική μεγέθυνση και να κοιτάξουν να βρουν άλλα πράγματα
που θα συνεχίσουν να φέρουν τουρίστες οι οποίοι να επιλέγουν την Κω όχι γιατί πουλάει φτηνά την κλίνη της, αλλά γιατί έχει κάτι ιδιαίτερο να δείξει.
Ξέρουμε όλοι την πίεση που υπάρχει στις κοινωνίες και όχι μόνο στη δική μας αλλά σε όλες τις κοινωνίες του κόσμου, από την καθημερινότητα της ζωής. Το να δώσεις στον επισκέπτη τη δυνατότητα να περάσει 10 μέρες με ευεξία και αυτό να είναι το ελληνικό τουριστικό προϊόν, γιατί έχουμε τη δυνατότητα και τη γνώση για να το δώσουμε, θα μπορούσε να είναι μια πραγματικότητα και να αλλάξουμε το τουριστικό προϊόν.
Ερ: Γιατί πιστεύετε ότι φοβίζει η λέξη υπερτουρισμός;
Γ.Σ.: Φοβίζει αυτούς οι οποίοι θεωρούν ότι η οικοδομή και το real estate είναι ανάπτυξη. Αυτούς φοβίζει και τρομοκρατούν τους υπόλοιπους. Αυτοί που ενδιαφέρονται μόνο για τη δόμηση και το βλέπουμε και το έχουμε δει σε πάρα πολλές συναντήσεις, δηλαδή, τους ανθρώπους που κινούνται γύρω από τη λογική που έχει σήμερα το Τεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδας. Δεν μιλάω για τους μηχανικούς, διότι υπάρχουν πολλών κατηγοριών μηχανικοί, αλλά η κεντρική τους ηγεσία είναι στην κατεύθυνση να υπάρξει επέκταση της δόμησης όπου μπορούμε. Η ιστορία της Golden Visa είναι στην ίδια κατεύθυνση. Είναι μια κερδοσκοπία πάνω στη γη η οποία στην Ελλάδα επικρατεί από το ’50 και συνεχίζεται ακόμη και σήμερα. Η ιστορία της Golden Visa δείχνει τη νοοτροπία του κεντρικού κράτους που λέει, να πουλάμε στους ξένους. Αυτό τους ενδιαφέρει, να χτίζουν και να πουλάνε. Να κερδίζουν υπέρογκα ποσά και να προχωράνε. Αυτό δεν είναι ανάπτυξη και το ξέρουμε. Το δείχνουν όλοι οι δείκτες στην Ελλάδα, αλλά για μια κατηγορία το ζητούμενο είναι το γρήγορο κέρδος, για την κοινωνία όμως δεν είναι αυτό το ζητούμενο.
Ερ: Κι έτσι θέτουν το «δίλημμα», ανάπτυξη ή περιβάλλον.
Γ.Σ.: Στην Ελλάδα έχει πάρει μια άλλη διάσταση. Είναι γεγονός ότι, σε πλανητικό επίπεδο η κλιματική αλλαγή δεν είναι αποτέλεσμα φυσικό, είναι αποτέλεσμα της ανθρώπινης δράσης. Πρέπει να περιορίσουμε την δράση. Δεν σημαίνει όμως, για παράδειγμα, ότι θα πάψουμε να ταξιδεύουμε. Κι εγώ θέλω να ταξιδεύω, να πηγαίνω να γνωρίζω έναν τόπο, να τον γεύομαι, να φάω κάτι τοπικό και να μην έρχομαι Κω και μου δίνετε μόνο εξωτικά πράγματα που έχουμε κι αυτά εισαχθεί, να γνωρίσω τον τόπο, να γνωρίσω την ιστορία του… Αυτό είναι που ψάχνω από τον τουρισμό. Όχι για να βγάλω δύο φωτογραφίες στα γρήγορα και να πάω κάπου αλλού μετά. Θέλω να μείνω, να γνωρίσω, να ξεκουραστώ, να απολαύσω, να κάνω πιθανώς ιδιαίτερα πράγματα όπως να περπατήσω ή να κάνω ποδήλατο ή να κάνω κολύμπι. Να επιλέξω τον τόπο γιατί έχει κάτι να μου δώσει, όχι γιατί πουλάει φτηνά.
Ερ: Κύριε Σπιλάνη, σε συνεργασία με την «Βιώσιμη Κω», καταθέσατε ερώτηση στην ΕΕ μέσω του ευρωβουλευτή Σάκη Αρναούτογλου, με βάση το άρθρο 174 της Συνθήκης για τη λειτουργία της ΕΕ που επιβάλλει ιδιαίτερη μέριμνα για τις νησιωτικές περιοχές και με κάποιους κανονισμούς που καθιστούν υποχρεωτική την αρχή της μη-πρόκλησης σημαντικής βλάβης για επενδύσεις που χρηματοδοτούνται από ενωσιακούς πόρους. Και το ερώτημά μου: Οι επενδύσεις στα νησιά μας που χρηματοδοτούνται από ενωσιακούς πόρους, ελέγχονται στο κατά πόσο λειτουργούν με βάση το συγκεκριμένο άρθρο; Υπάρχουν τέτοιοι ελεγκτικοί μηχανισμοί στη χώρα μας;
Γ.Σ.: Στη χώρα μας θα έλεγα πως όχι. Το αντίθετο συμβαίνει. Η κεντρική πολιτική εξουσία επιδιώκει να σπρώξει τους πόρους σε αυτές τις εύκολες επενδύσεις στα διάφορα μέρη και κυρίως τα νησιά, γιατί μην ξεχνάμε ότι ο ελληνικός τουρισμός κατά 70% αφορά στα νησιά, μικρά και μεγάλα, βάζω μέσα και την Κρήτη, και επομένως είναι εξασφαλισμένη και η κερδοφορία τους και για αυτό το λόγο δεν θα έπρεπε να ενισχύονται τόσο πολύ με ευρωπαϊκούς πόρους. Οι ευρωπαϊκοί πόροι θα μπορούσαν να πάνε σε άλλες δραστηριότητες, π.χ. να υπάρχει ένα στρατηγικό σχέδιο για την αγροτική ανάπτυξη στα νησιά για να κρατήσουμε τους αγρότες και τους κτηνοτρόφους μας να παράγουν προϊόντα τα οποία θα είναι διαφορετικά ποιοτικά, θα απευθύνονται στον τουρισμό και όχι να δοθούν μόνο στη δημιουργία κλινών και ταυτοχρόνως οι κλίνες αυτές να γίνονται με τους ελάχιστους περιβαλλοντικούς περιορισμούς και ελέγχους που ξέρουμε τελικά πώς καταλήγει. Καταλήγει να κατεβαίνουν βουνά ολόκληρα, τα έχετε δει στην Κω έτσι κι αλλιώς με τις πολύ μεγάλες εγκαταστάσεις, οι οποίες κατά την άποψή μου δεν έχουν να προσφέρουν και πολλά πράγματα για τον τόπο. Ήδη ξέρουμε ότι και στην Κω και όχι μόνο, οι εργαζόμενοι έρχονται από το εξωτερικό, άρα τα οφέλη από την εργασία πάνε αλλού και επομένως ούτε καν το όφελος αυτό δεν μένει στον τόπο. Θα έπρεπε, λοιπόν, και για αυτόν τον λόγο και μόνο να πούμε στοπ στις τουριστικές κλίνες. Δεν έχουμε ανθρώπινο δυναμικό να το υποστηρίξουμε, δεν χρειαζόμαστε άλλες κλίνες. Το συνεχίζουμε όμως, μόνο και μόνο για να υπάρχουν τα κέρδη ορισμένων. Η ερώτηση που κάναμε μέσω του κυρίου Αρναούτογλου, έχει το σκοπό να αναδειχθεί το πρόβλημα αυτό μήπως και καταφέρουμε, αφού δεν το καταφέρνουμε σε εθνικό επίπεδο, μέσω της Ευρωπαϊκής Ένωσης να μπει ένα φρένο στην διοχέτευση των πόρων προς αυτού του είδους την τουριστική ανάπτυξη. Επειδή η πρώτη ερώτησή σας ήταν γιατί, κάναμε τον φορέα «φωνές για το Αρχιπέλαγος», να σας πω ότι ήταν ακριβώς αυτό. Να οργανώσουμε με έναν τρόπο όχι απλά την διαμαρτυρία των κατοίκων των διαφόρων περιοχών, αλλά και να δώσουμε και προτάσεις για το ποιο θα ήταν για εμάς το βιώσιμο μέλλον των νησιών. Άρα, οι φωνές έχουν διπλό στόχο: έχουν πρώτο στόχο να βάλουμε σε ίδιο τραπέζι όλους αυτούς που διαμαρτύρονται αλλά είτε πολλές φορές δεν έχουν τη δυνατότητα να κάνουν προτάσεις, είτε δεν έχουν αρκετή δύναμη να κινηθούν κλπ. Η ισχύς εν τη ενώσει, όπως λέμε, άρα, να καθίσουμε όσο γίνεται πιο κοντά ο ένας στον άλλο, να δούμε τι λέει ο καθένας και να διεκδικήσουμε όλοι μαζί μια άλλη ανάπτυξη.
Ερ: Έχω την αίσθηση πως, με όλη αυτή την κινητικότητα και τις φωνές που ακούγονται, κάτι φαίνεται στην άκρη του τούνελ. Είπατε πριν πως, ελεγκτικοί μηχανισμοί στην Ελλάδα δεν υπάρχουν και βέβαια, όχι μόνο στον τομέα του τουρισμού. Η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν οφείλει και αυτή να γνωρίζει πού πηγαίνουν τα χρήματά της, να ελέγχει;
Γ.Σ.: Αυτό είναι μια μεγάλη συζήτηση. Προφανώς κάνει ελέγχους. Έχοντας σπουδάσει ευρωπαϊκά θέματα πριν από πολλά χρόνια και γνωρίζοντας αρκετά το πώς λειτουργούν οι μηχανισμοί, να σας πω καταρχάς ότι, η ΕΕ εμπιστεύεται τις χώρες μέλη, δεν θεωρεί ότι οι χώρες μέλη είναι απατεώνες. Κάνουν διάφορους ελέγχους, αλλά όμως, όταν αρχίσουν οι καταγγελίες αρχίζουν και το ψάχνουν. Δεν θα πάω πολύ μακριά. Απλά θα πω δυο λέξεις: Ευρωπαία Εισαγγελέας.
Ερ: Γι αυτό ήθελα να σας πω. Ήδη έχουμε εκτεθεί και εξευτελιστεί στην Ευρώπη με τις διαπιστώσεις της Εισαγγελέως για τα Τέμπη.
Γ.Σ.: Σε όλες τις χώρες υπάρχουν προβλήματα. Δεν υπάρχουν πουθενά άγιοι. Δυστυχώς, οι ελληνικοί ελεγκτικοί μηχανισμοί είναι πρακτικά ανύπαρκτοι και γι αυτό, τόσο σοβαρά θέματα που τα ζούμε καθημερινά, τουλάχιστον μέσα από τα ΜΜΕ, όσα τα λένε, από το πιο επίκαιρο που είναι των Τεμπών, και όχι μόνο, έχουν απασχολήσει την Ευρώπη. Και γι αυτό το λόγο πρέπει κανείς να αξιοποιεί τα ευρωπαϊκά εργαλεία - και οι ερωτήσεις των ευρωβουλευτών προς αυτή την κατεύθυνση είναι – όπως και το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο. Αλλά για να φτάσεις μέχρι εκεί και να έχεις δυνατότητα επιτυχίας, πρέπει κάτι να έχει συμβεί και στη χώρα σου. Δηλαδή, δεν απευθύνομαι κατευθείαν εκεί. Υποτίθεται - και δεν μπορεί να λειτουργήσει διαφορετικά – ότι έχει εμπιστοσύνη στους μηχανισμούς των κρατών.
Δεν μπορεί να στηριχτεί και να πει κανείς ότι δεν θα έχουμε ελληνική δικαιοσύνη, για παράδειγμα, ότι θα περιμένουμε από την ευρωπαϊκή δικαιοσύνη να λειτουργήσει, είναι αδύνατον. Εφόσον νοσεί η ελληνική δικαιοσύνη, θα έχουμε πρόβλημα.
Ερ: Είστε αισιόδοξος για την απάντηση της ΕΕ στην ερώτηση; Θα προβεί σε ελέγχους;
Γ.Σ.: Κατ’ αρχάς, πρέπει να φτάσει μέχρι τα αυτιά της Ευρωπαϊκής Επιτροπής ότι υπάρχει αυτό το πρόβλημα, ότι υπάρχουν άνθρωποι οι οποίοι έχουν διαφορετική άποψη. Ελπίζουμε για το καλύτερο γιατί οι μηχανισμοί αυτοί είναι πολύπλοκοι. Όταν βλέπουμε πόσο δύσκολα προχωράει η Ευρωπαία Εισαγγελέας, για να ξαναγυρίσω στο ίδιο θέμα, καταλαβαίνουμε ότι τα πράγματα δεν είναι τόσο απλά, ότι, η παρέμβαση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής δεν είναι τόσο απλή. Ελπίζουμε όμως ότι θα καταφέρουμε με κάποιο τρόπο να αλλάξουμε λίγο την πορεία των πραγμάτων.
Ερ: Έγινε όμως μια αρχή και αυτό είναι πολύ σημαντικό. Πριν κλείσουμε την κουβέντα μας κύριε Σπιλάνη, θα ήθελα να πούμε δυο λόγια παραπάνω για την ΑΜΚΕ «Φωνές για το Αρχιπέλαγος».
Γ.Σ.: Το πρώτο είναι να δικτυώσουμε τους ανθρώπους που έχουν μια διαφορετική άποψη για την ανάπτυξη των νησιών τους και διαμαρτύρονται, γι αυτό το ονομάσαμε «Φωνές για το Αρχιπέλαγος». Άρα, μαζεύουμε τις φωνές που διαμαρτύρονται για τα πράγματα τα οποία βιώνουν, για την ανάπτυξη την οποία βιώνουν, και ταυτοχρόνως θέλουμε να τις ενώσουμε για να ζητήσουμε όλοι μαζί μια διαφορετική ανάπτυξη. Αυτά τα δύο τα στοιχεία είναι, για να μπορέσουμε να δώσουμε προτάσεις, για να μπορούν οι άνθρωποι σε τοπικό επίπεδο, δημοτικό, περιφερειακό, να λένε την άποψή τους τεκμηριωμένα, γιατί όπως ξέρετε και το βιώνουμε όλοι μας, υπάρχει η άποψη που λέει, η ανάπτυξη μέσω της οικοδομής και τίποτα άλλο και μην ακούτε κανέναν άλλον. Πρέπει, λοιπόν, να πούμε ότι υπάρχουν και άλλα πράγματα τεκμηριωμένα, αυτό που λέγαμε προηγουμένως για τον Ιπποκράτη και πως ο τουρισμός της Κω θα μπορούσε να πάρει άλλη μορφή. Όλα αυτά τα πράγματα πρέπει να βγουν με προτάσεις και οι φωνές έχουν ήδη και θα έχουν ακόμη πιο έντονο αυτό το ρόλο το επόμενο διάστημα.
Ερ: Προσβλέπετε στη συνεργασία της περιφέρειας και των δήμων;
Γ.Σ.: Η περιφέρεια Νοτίου Αιγαίου νομίζω ότι έχει συνταχθεί με το πιο άγριο σενάριο της οικοδομικής ανάπτυξης, όπως το λέει η ίδια. Νομίζω ότι το έχει δείξει απ’ όλες τις αποφάσεις που έχει πάρει ως περιφερειακό συμβούλιο και ως επιτροπή περιβάλλοντος λέγοντας ναι σε ό,τι γίνεται. Υποστηρίζει ότι δεν υπάρχει υπερτουρισμός, ότι πρέπει να χτίσουμε κι άλλα ξενοδοχεία παντού και ότι, αυτή είναι η πορεία των νησιών και δεν υπάρχει κάτι άλλο να γίνει. Αυτή η άποψη, είναι η άποψη που αντιμάχονται κινήσεις όπως η «Βιώσιμη Κως» και οι υπόλοιπες. Άρα, δυνατότητες συνεργασίας μαζί της δεν φαίνονται όσο οι απόψεις της είναι αυτές. Με τους δημάρχους τα πράγματα είναι διαφορετικά. Άλλωστε είδαμε ότι πριν τα Χριστούγεννα οι δήμαρχοι πήραν μία απόφαση κοινή, ότι δεν θέλουν πλέον στρατηγικές επενδύσεις στα νησιά και θέλουν να αλλάξει ο νόμος. Άρα, βλέπουμε ότι οι δήμαρχοι όχι μόνο άρχισαν να καταλαβαίνουν το πρόβλημα, το καταλάβαιναν και πριν, κατ’ ιδίαν λέγανε την άποψή τους, αλλά τώρα το πήγαν σε ένα επόμενο βήμα το οποίο είναι σημαντικό. Μαζεύτηκαν όλοι μαζί και είπανε, φτάνει πια. Και αυτό είναι πάρα πολύ σημαντικό.
Ερ: Ας βάλουμε μία άνω τελεία γιατί θα είμαστε σε επικοινωνία ενόψει των εξελίξεων. Κύριε Σπιλάνη θα ήθελα να κάνετε εσείς τον επίλογο της κουβέντας μας.
Γ.Σ.: Πρέπει οι τοπικές κοινωνίες να ενεργοποιηθούν. Δεν γίνεται να μένουν παθητικές και να δέχονται αυτό που έρχεται από τα πάνω και στα νησιά μας έρχεται από τα πολύ πάνω, δηλαδή, είναι κεντρικές επιλογές σε όλα τα επίπεδα, από τα θέματα της υγείας και της ακτοπλοΐας μέχρι τα θέματα της ανάπτυξης. Άρα, χρειαζόμαστε μια νησιωτική πολιτική με την οποία εμείς ενεργοποιούμαστε. Πρέπει να αλλάξουμε τα πράγματα. Οι κοινωνίες, λοιπόν, πρέπει να είναι ενημερωμένες, να έχουν άποψη, να διεκδικούν την άποψή τους και έτσι τα πράματα θα πάνε καλύτερα.
*Πρωτοβουλία για θεσμική παρέμβαση σε ευρωπαϊκό επίπεδο.
Στο πλαίσιο της ανησυχίας μας για τη βιώσιμη ανάπτυξη του νησιού, πήραμε την πρωτοβουλία, ως Βιώσιμη Κως και σε συνεργασία με τις Φωνές για το Αρχιπέλαγος, να απευθυνθούμε στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, με ερώτηση σχετικά με την εφαρμογή της αρχής «Μη Πρόκλησης Σημαντικής Βλάβης» (DNSH) σε συγχρηματοδοτούμενες επενδύσεις που λαμβάνουν χώρα σε νησιωτικές περιοχές.
Η πρωτοβουλία αυτή απέκτησε ευρωπαϊκή θεσμική συνέχεια με την κατάθεση της ερώτησης από τον Ευρωβουλευτή Σάκης Αρναούτογλου - Sakis Arnaoutoglou Θερμές ευχαριστίες στον Ευρωβουλευτή, καθώς και στον Stavros Dafis, σύμβουλο πολιτικής του Ευρωβουλευτή και φίλο και συνεργάτη του μέλους μας Κατερίνας Παπαγιαννάκη, για τη στήριξη και τον συντονισμό της διαδικασίας.
Η ερώτηση ζητά διευκρινίσεις για:
- την εφαρμογή του άρθρου 174 της Συνθήκης για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, που προβλέπει ιδιαίτερη μέριμνα για τις νησιωτικές περιοχές
- τη διασφάλιση της αρχής DNSH σε επενδύσεις που υλοποιούνται σε νησιωτικές περιοχές
- τη συμβατότητα μεγάλων τουριστικών και ενεργειακών επενδύσεων με τους περιβαλλοντικούς και κοινωνικούς στόχους της Ένωσης
Η αρχή DNSH, όπως ορίζεται στον Κανονισμό (ΕΕ) 2020/852, απαιτεί κάθε δραστηριότητα που χρηματοδοτείται από ευρωπαϊκούς πόρους ή χαρακτηρίζεται ως «βιώσιμη» στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής πολιτικής να μην προκαλεί σημαντική βλάβη σε κανέναν από τους έξι περιβαλλοντικούς στόχους της Ευρωπαϊκής Ένωσης: κλίμα (μετριασμός και προσαρμογή), υδάτινους πόρους, κυκλική οικονομία, πρόληψη ρύπανσης και προστασία της βιοποικιλότητας.
Στην πράξη, ένα έργο δεν μπορεί να θεωρείται βιώσιμο αν αυξάνει εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου, επιβαρύνει υπόγειους υδροφορείς, εντείνει την κατανάλωση φυσικών πόρων ή υποβαθμίζει οικοσυστήματα.
Η ερώτηση αυτούσια:
ΦΩΤΟ: Αρναούτογλου
«Το άρθρο 174 της Συνθήκης για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης επιβάλλει στην Ένωση να λαμβάνει ιδιαίτερη μέριμνα για τις νησιωτικές περιοχές λόγω των μόνιμων γεωγραφικών τους μειονεκτημάτων. Παράλληλα, οι Κανονισμοί (ΕΕ) 2019/2088 και 2020/852 καθιστούν υποχρεωτική την αρχή της “Μη Πρόκλησης Σημαντικής Βλάβης” (DNSH) για επενδύσεις που χρηματοδοτούνται από ενωσιακούς πόρους, συμπεριλαμβανομένου του Μηχανισμού Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας.
Στην Ελλάδα, ιδίως σε νησιωτικές περιοχές, υλοποιούνται μεγάλες τουριστικές επενδύσεις που χαρακτηρίζονται ως “Στρατηγικές”, οι οποίες υπερβαίνουν τη φέρουσα ικανότητα των νησιών, επιβαρύνουν κρίσιμους υδατικούς πόρους, εντείνουν φαινόμενα υπερτουρισμού και οδηγούν σε σοβαρή υποβάθμιση του τοπίου και της βιοποικιλότητας. Η αντιμετώπιση της λειψυδρίας γίνεται συχνά με ενεργοβόρες αφαλατώσεις που βασίζονται σε ρυπογόνες ενεργειακές πηγές. Παράλληλα, προωθείται η χωροθέτηση βιομηχανικής κλίμακας ΑΠΕ σε νησιά με περιορισμένο χώρο και ευαίσθητα οικοσυστήματα, χωρίς ολοκληρωμένο υπερκείμενο χωρικό και περιβαλλοντικό σχεδιασμό και χωρίς ουσιαστική συμμετοχή των τοπικών κοινωνιών, δημιουργώντας σωρευτικές επιπτώσεις που θέτουν εν αμφιβόλω την τήρηση της αρχής DNSH.
Ερωτάται η Επιτροπή:
- • Πώς διασφαλίζει την ουσιαστική εφαρμογή της αρχής DNSH σε επενδύσεις που υλοποιούνται σε νησιωτικές περιοχές;
- • Θεωρεί ότι η χρηματοδότηση μεγάλων τουριστικών επενδύσεων σε νησιά που έχουν υπερβεί τη φέρουσα ικανότητά τους συνάδει με τους περιβαλλοντικούς και κοινωνικούς στόχους της Ένωσης;
- • Προτίθεται να ενισχύσει τον έλεγχο εφαρμογής της αρχής της νησιωτικότητας κατά την έγκριση και υλοποίηση συγχρηματοδοτούμενων έργων;»
Σε πολλά νησιά εξελίσσονται Τοπικά Πολεοδομικά Σχέδια και εγκρίνονται στρατηγικές επενδύσεις που διαμορφώνουν το περιβαλλοντικό και κοινωνικό τους αποτύπωμα για τις επόμενες δεκαετίες. Η απάντηση της Επιτροπής θα αποσαφηνίσει τον τρόπο εφαρμογής της αρχής DNSH και την ενσωμάτωση της νησιωτικότητας στην αξιολόγηση συγχρηματοδοτούμενων έργων.
Η ερώτηση αναρτήθηκε επίσημα. Το σχετικό link:
https://www.europarl.europa.eu/doceo/document/E-10-2026-000584_EL.html
