Με αυτό ως αφορμή, ο «Σ» συνομίλησε με τον Σεβασμιώτατο, θέτοντάς του κι άλλα κοινωνικά ζητήματα, πέραν του ανωτέρω.
Η ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ
Ερ: Σεβασμιώτατε, πείτε μου καταρχάς, τι σημαίνει για εσάς ότι θα είσαι διδάκτορας στην φιλοσοφική σχολή του ΕΚΠΑ; Είναι κάτι που επιζητούσατε ή όχι;
Μ.Ν.: Είναι η δυνατότητα που δίνει κανείς τον εαυτό του να προσφέρει στον τόπο του. Η υποστήριξη του διδακτορικού δεν είναι κάτι που το κάνω για μένα, το κάνω για τον τόπο μου. Μέσα από αυτό καταγράφεται και διασώζεται η δυνατότητα του πολιτισμού, διότι θα πρέπει να υπάρξει μια καταγραφή, γιατί ο πολιτισμός είναι κάτι το οποίο συνεχώς διαμορφώνεται και θα πρέπει να είμαστε προσεκτικοί στο να μην χάσουμε τη δυνατότητα της σχέσης με τους προγόνους μας. Δεν είναι θέμα παρελθόντος, είναι θέμα σχέσης με τους προγόνους μας. Δηλαδή, θα πρέπει να συνεχίσουμε κάτι και θα πρέπει να το συνεχίσουμε σωστά.
Ερ: Να θυμόμαστε τις ρίζες μας με λίγα λόγια.
Μ.Ν.: Βεβαίως. Είναι η απόλυτη δυνατότητα τού να μπορούμε να έχουμε συνέχεια.
Αυτό βεβαίως είναι μια πολύ μεγάλη ευθύνη και θα πρέπει στην ευθύνη αυτή να μην στηριζόμαστε στις προσωπικές μας δυνάμεις. Αυτή εξάλλου είναι και η έννοια της σπουδής. Αυτή είναι και η έννοια της κρίσης από το πανεπιστήμιο. Η αναγνώριση και η επιβράβευση από το πανεπιστήμιο είναι η σωστή καταγραφή των γεγονότων όχι μόνο στο θέμα των ανθρωπιστικών μελετών, που είναι το κέντρο της λογογραφίας, αλλά και σε όλη την επιστήμη. Η επιστήμη, δηλαδή, καταγράφεται για να μην σηκώνεται ο καθένας και θεωρεί ότι η άποψη την οποία εκφράζει, χωρίς να έχει κριθεί αυτή η άποψη, είναι σωστή.
Είναι, δηλαδή, η ασφάλεια μέσα στην οποία θα πρέπει να κινείται κανείς. Και αυτό έπρεπε να γίνει και έγινε με το πανεπιστήμιο. Πήρε λίγο μεγάλη χρονική διάρκεια, γιατί εν τω μεταξύ συνέβη και αυτή η πανδημία η οποία δεν ήταν εύκολη ούτε στην έρευνα, ούτε στην σχέση των ανθρώπων, ούτε στην λειτουργία ακόμα και των σχολών. Δηλαδή, όλα έγιναν διαδικτυακά. Η έρευνα απαιτεί ζωντανούς ανθρώπους, δεν απαιτεί μόνο βιβλιογραφικά και διαδικτυακά ερευνητικά θέματα, αλλά πρέπει να έχεις και τη συνέντευξη των ανθρώπων που καταλαβαίνουμε ότι αυτό δυσκολεύει λίγο τα πράγματα, αλλά δόξα τω Θεώ, τα καταφέραμε στο τέλος.
Ερ: Ποια είναι η ουσία του έργου σας, της έρευνάς σας;
Μ.Ν.: Η ουσία είναι η καταγραφή όλου του εορταστικού κύκλου, χειμώνας-καλοκαίρι. Οπότε, μέσα σε αυτό μπαίνει, στη σχέση βέβαια με τη χριστιανική πίστη, όλη η δυνατότητα της παρουσίας του λαού μέσα σε αυτό το μεγάλο κύκλο, γιατί είναι μεγάλος κύκλος. Βέβαια, είναι γεγονός ότι υπάρχουν περιορισμοί, υπάρχει περιορισμός ακόμα και στις λέξεις, υπάρχει στις σελίδες, οπότε θα πρέπει να είναι συμπυκνωμένα τα νοήματα. Θα πρέπει να μπορεί να προετοιμάσει το έδαφος κάποιος για την επόμενη έρευνα, δηλαδή, όπως εγώ βασίστηκα στις έρευνες των προηγουμένων. Συλλογική έρευνα για την περιοχή τη δική μας είχε να γίνει από τότε που έκανε την επίσημη έρευνα η Αθηνά Ταρσούλη, μετά την απελευθέρωση. Οπότε, η δική μου προσφορά είναι στην έρευνα των μετέπειτα. Γιατί ο καθένας θα πρέπει να στηριχθεί στο προηγούμενο που έχει εγκρίνει το πανεπιστήμιο για να μπορεί να το συνδυάσει με την επιτόπια έρευνα που θα κάνει. Η έρευνα γίνεται σε ένα πολύ αυστηρό επίπεδο και ελέγχεται. Δηλαδή ελέγχεται ακόμα και με προσωπικές μαγνητοφωνήσεις. Δεν είναι ότι γράφει κανείς ότι θέλει και χρησιμοποιεί ένα όνομα.
Ερ: Πόσες συνεντεύξεις πήρατε αυτά τα χρόνια μέχρι να ολοκληρώσετε τη διατριβή σας;
Μ.Ν.: Αμέτρητες. Μπορεί να είναι όσες και οι σελίδες. Αλλά αυτές βέβαια θα πρέπει να κατηγοριοποιηθούν και κατηγοριοποιούνται, διότι συνέντευξη θεωρείται και μία απλή πρόταση, μία ιδέα περί ενός θέματος. Με κάποιον μπορεί να μιλάς μία ώρα και με κάποιον μπορεί να μιλάς δύο λεπτά για να επιβεβαιώσεις ένα σημείο της ώρας.
Ερ: Και πόσες είναι οι σελίδες;
Μ.Ν.: Έχουμε ξεπεράσει τις 450 σελίδες, γιατί υπάρχει το όριο αυτό. Μετά προστίθενται και οι σελίδες της βιβλιογραφίας οι οποίες είναι και αυτές μέσα στο κείμενο. Οπότε έχουμε 450 σελίδες και μετά αρχίζουμε τις συντομογραφίες και τις τίτλους και τις πηγές και τα βοηθήματα. Επειδή δεν έχω μεγάλη διαδικτυακή εμπειρία, βοηθήθηκα και από φίλους και από τον κύριο Μουστάκη ο οποίος είχε αναλάβει το διαδίκτυο. Ακόμα και η διαδικτυακή πληροφορία θα πρέπει να είναι καταγεγραμμένη. Θα πρέπει να δηλώσεις πού το είδες και ποιος το έγραψε. Δεν έχει ισχύ το ανώνυμο.
Ερ: Με λίγα λόγια, γίνεται επισταμένος έλεγχος από το πανεπιστήμιο.
Μ.Ν.: Το πανεπιστήμιο προσδιορίζει την ακρίβεια αυτού που γράφεται. Έχουμε μια επιτροπή που σου αναθέτει την διδακτορική διατριβή, η οποία είναι τριμελής και όταν ήρθε η ώρα για να κριθεί η διατριβή, ορίζεται επταμελής επιτροπή, όλοι καθηγητές πανεπιστημίου.
Ερ: Λαϊκή θρησκεία και θρησκευτική συμπεριφορά. Αυτά συνδέονται άμεσα ή όχι;
Μ.Ν.: Είναι ο τρόπος με τον οποίο ο λαός μας δέχεται τη συμμετοχή του στην πίστη.
Ο τρόπος με τον οποίο ο λαός το κατανοεί. Μετά πρέπει να καταγραφούν και θρησκευτικές συμπεριφορές και να ερευνηθούν και να βρεθούν τα αίτια, γιατί κάθε τόπος έχει και έναν διαφορετικό τρόπο συμπεριφοράς γιατί η συμπεριφορά είναι ανάλογη ακόμα και με τον τόπο. Δηλαδή, δεν μπορούμε να έχουμε ένα θαλασσινό τρόπο συμπεριφοράς σε ένα βουνό. Δεν εορτάζουμε με τον ίδιο τρόπο παντού, παρόλο που είναι το ίδιο γεγονός. Αλλά οι γύρω συνθήκες είναι αυτές οι οποίες διαμορφώνουν τη δυνατότητα της σχέσης μέσα στην ελευθερία που δίνει ο Θεός για την προσέγγιση των ανθρώπων προς αυτόν. Είναι πολύ σημαντικό αυτό να καταγράφεται γιατί μέσα από αυτό παρατηρούμε και τις συνήθειες του λαού και το ψυχογράφημά του και η δυνατότητα να βοηθήσουμε επίσης βγαίνει μέσα από αυτό το οποίο φανερώνει την ανάγκη του. Γιατί το σημαντικό δεν είναι στην πίστη μας να επιβάλλεις, το σημαντικό είναι να θεραπεύσεις.
Ερ: Χωράει μεγάλη συζήτηση σε αυτό.
Μ.Ν.: Είναι αυτό που λέει ο ίδιος ο Χριστός μας ότι, όλοι όσοι είστε κουρασμένοι και ταλαιπωρημένοι ελάτε σε μένα και θα σας ξεκουράσω. Αυτή η ανάπαυση, καταλάβατε, είναι πολύ σημαντικό και βγαίνει και μέσα από αυτά τα γεγονότα, τα οποία όμως άμα δεν κατανοηθούν σωστά και αν αυτά δεν τα στοχοποιήσουμε και δεν τα βάλουμε στη ζωή μας σωστά, βρισκόμαστε έρμαιοι ενός πολιτισμού ο οποίος είναι κατασκεύασμα των Μέσων για παράδειγμα.
Άμα δεν ζήσει κανείς την απλότητά του, δεν μπορεί να ζήσει τη ζωή του. Πόσες φορές όλοι μας παρατηρούμε το τοπίο γύρω μας και λέμε τι ομορφιά και αυτή την ομορφιά δεν την αφήνουμε να επιδράσει επάνω μας. Δηλαδή, έρχονται οι τουρίστες από όλα τα μέρη του κόσμου να δουν την Κω, να τη θαυμάσουν, να χαλαρώσουν στη φύση, στη θάλασσα, κι εμείς περνάει ένα καλοκαίρι και κάποιος δεν μπαίνει στη θάλασσα.
Ερ: Μεγάλες αλήθειες αυτές. Παρατηρούμε το όμορφο, αλλά δεν το ζούμε. Εάν κάποιος που δεν γνωρίζει την περιοχή μας, σας ρωτούσε, ποια είναι η θρησκευτική συμπεριφορά των κατοίκων αυτών των δύο νησιών, τι θα του απαντούσατε;
Μ.Ν.: Η ομορφιά της ζωής, θα του απαντούσα. Η ομορφιά της ζωής είναι κάτι που άμα δεν σταματήσεις ένα λεπτό να το αισθανθείς, θα φύγεις και να το αφήσεις πίσω σου.
Ερ: Εμείς, ως κοινωνία, στεκόμαστε ή το αφήνουμε πίσω μας;
Μ.Ν.: Νομίζω ότι έχουμε ακόμα αντοχές. Στην αρχή της εργασίας μου, θεωρούσα ότι ο τουρισμός μας πήρε πολλά. Και στο τέλος ανακάλυψα ότι τελικά έχουμε πάρα πολλά. Μας πήρε ελάχιστα και αυτά που μας πήρε δεν τα εξαφάνισε.
Είναι σαν να δούμε κάποιον που έρχεται σε ένα δέντρο στην αυλή μας και κόβει φρούτα. Αρχικά νευριάζουμε που τον βλέπουμε με μια σακούλα γεμάτη φρούτα και μετά βλέπουμε το δέντρο γεμάτο και λέμε, πάρε βρε, έχει κι άλλα, πάρε.
Ερ: Θέλω να μείνουμε λίγο στα βασικά συμπεράσματα για τα δύο αυτά νησιά. Αντέχουμε μεν, όπως είπατε, αλλά φαντάζομαι ότι θα υπάρχουν κι άλλα συμπεράσματα.
Μ.Ν.: Ναι, τα συμπεράσματα είναι ότι θα πρέπει να δούμε το θετικό του ότι υπάρχουν οι αντοχές, ότι δεν έχουμε περάσει σε ένα επίπεδο του κάτι χάθηκε, αλλά θα πρέπει να επιμείνουμε στην δυνατότητα της ζωής, δηλαδή, να ενταχθούμε μέσα στο γεγονός της ζωής και να μην το περιθωριοποιήσουμε. Για παράδειγμα, έχουμε τόσα πράγματα που δημιουργούν τον πολιτισμό μας, δεν χρειάζεται συνέχεια να επενδύουμε και να στοχεύουμε σε ξενόφερτες συνήθειες. Ακόμα και στην επένδυση που κάνουμε στον τουρισμό, πρέπει να κατανοήσουμε ότι ο τουρίστας δεν θέλει εδώ να δει, ερχόμενος στην Κω, μια Γαλλία, μια Αγγλία, μια Αυστραλία, μια Γουατεμάλα. Θέλει να δει την Κω και την Νίσυρο.
Ερ: Δυστυχώς όμως, πάσχουμε από μίμηση…
Μ.Ν.: Αυτό ακριβώς είναι η αντίσταση και αυτό πρέπει να δουλευτεί. Στην οικογένεια, δηλαδή, είναι πολύ σημαντικό όταν η Άννα θέλει να μαγειρέψει, να μην πατήσει το κουμπί της τηλεόρασης για να δει τι προτείνει ένας σταθμός, αλλά να σκεφτεί τη μητέρα της, τη γιαγιά της, να δει τη ζωή της, γύρω της, τι έχει.
Να μπορεί να μείνει σε ένα όμορφο περιβάλλον. Αυτό είναι πάρα πολύ σημαντικό, και ο άνθρωπος ο επισκέπτης αυτό θέλει να δει. Το αντίγραφο είναι αντίγραφο πάντοτε.
Ερ: Από ό,τι διαβάζω, ήδη υπάρχει αυτή η τάση και βαίνει συνεχώς αυξανόμενη, ανθρώπων που θέλουν να επισκεφτούν περιοχές και να ζήσουν τον τοπικό τους χαρακτήρα και όχι αντιγραφή μιας άλλης κοσμοπολιτικής περιοχής.
Μ.Ν.: Πρέπει να επενδύσουμε στη γνώση των παιδιών μας και στην ένταξη των παιδιών μας μέσα στη δυνατότητα της ζωής μας. Γιατί τα παιδιά είναι αυτά τα οποία θα μπορέσουν να το μεταλαμπαδεύσουν αυτό αφού το έχουν βιώσει. Είναι πολύ σημαντικό αυτό και εκεί παίζατε ένα πολύ σημαντικό ρόλο κι εσείς, τα Μέσα. Δηλαδή, θα πρέπει να βοηθήσετε ώστε αυτό να γίνει συνήθεια. Δεν μπορεί, για παράδειγμα, να φεύγουν τα σχολεία μας να πηγαίνουν εκδρομές στο εξωτερικό και να επισκέπτονται μουσεία και μετά να έρχονται και να λένε τα παιδιά «α, είδαμε και μουσεία», σαν να λένε «α, στην Κω δεν υπάρχουν μουσεία».
Ερ: Και όχι μόνο για την Κω. Στην Αθήνα υπάρχουν πάρα πολλά εξαιρετικά μουσεία με διαφορετική θεματολογία, τα οποία δυστυχώς, δεν τα γνωρίζουμε, δεν τα έχουμε επισκεφθεί.
Μ.Ν.: Εγώ χαίρομαι που τουλάχιστον το Εκκλησιαστικό Μουσείο της Ιεράς Μητροπόλεως Κω και Νισύρου, υπάρχουν σχολεία τα οποία συχνά το βάζουν στο πρόγραμμά τους και αυτό είναι μια δυνατότητα για τα παιδιά να αναγνωρίσουν τον πολιτισμό τους. Και αυτό θα πρέπει να γίνεται σε κάθε μουσείο. Έχουμε φτιάξει το Μουσείο Εκπαίδευσης της Ζιά, στο παλιό δημοτικό σχολείο. Έχουμε φτιάξει μια αίθουσα με τα παλιά θρανία, άλλη αίθουσα την έχουμε σαν λαογραφικό μουσείο και έξω έχουμε τον κήπο που θέλουμε να είναι ο μουσειακός κήπος του παλιού σχολείου, όταν οι μαθητές φύτευαν λουλούδια, πότιζαν τα δέντρα, έπαιρναν τους καρπούς. Θα πρέπει να υπάρχει μια συνέχεια σε αυτό. Και αυτό που λέω είναι και μια καινούργια σκέψη και προοπτική που δίνουν πια τα καλά σχολεία του κόσμου. Δηλαδή, δημιουργούν πάλι ξανά κήπους, δημιουργούν ξανά αίθουσες με εργαστήρια. Γίνεται αυτό συνεχώς. Επομένως, εμείς αφού αυτό το έχουμε ζωντανό γιατί να μην το εκμεταλλευτούμε;
Ερ: Ας αλλάξουμε θέμα. Τι σας ανησυχεί στην σημερινή κοινωνία;
Μ.Ν.: Εμένα δεν με ανησυχεί κάτι στην τοπική μας κοινωνία. Απλούστατα, με στεναχωρεί η έλλειψη της δυνατότητας να κατανοήσουμε την ευλογία τού να βρίσκεται κανείς στον τόπο μας. Αυτό εγγίζει τα όρια της αμαρτίας.
Σκεφτείτε, αν αυτή την περίοδο βγει μια οικογένεια στη φύση, θα μπορεί να μαζέψει τη μισή τροφή της εβδομάδος από τη φύση. Δηλαδή, αυτό που κάνανε οι πρόγονοί μας. Γιατί φυτεύανε στους δρόμους δέντρα τα οποία είχαν καρπούς, αυτό που κάνουμε στον κήπο στην πλατεία Μητροπόλεως; Όταν ήρθαν οι Ιταλοί το άλλαξαν και φύτεψαν άλλα δέντρα τα οποία δεν έχουν καρπούς κι έφεραν από αλλού δέντρα για να μας αλλάξουν τη χλωρίδα. Γιατί είχαμε το κάστρο της Νεραντζιάς για παράδειγμα; Διότι ήταν μέσα γεμάτο νεραντζιές από ένα νεράντζι βρώσιμο, το οποίο επέτρεπε στους ανθρώπους να επιβιώσουν την περίοδο που υπήρχε ασφυκτικός κλοιός έξω από τους κατακτητές και οι άνθρωποι ήταν μέσα στο κάστρο κλεισμένοι.
Δεν πάθαιναν ποτέ σκορβούτα γιατί είχαν τις νεραντζιές και τρεφόντουσαν με αυτό και έπαιρναν τις βιταμίνες που χρειαζόντουσαν. Και τώρα μέσα στο κάστρο ψάχνοντας βρήκαμε μία νεραντζιά. Μου υποσχέθηκε η κυρία έπαρχος ότι θα μου δώσει νεραντζιές και μάλιστα η κυρία Μενδώνη είχε πει «ευχαρίστως, δίνω την άδεια, φυτέψτε νεραντζιές».
Η βάση του κάστρου μας είναι βυζαντινή. Υπήρχε ένα μικρό καστράκι βυζαντινό που μέσα σ’ αυτό υπήρχε μια εκκλησία από την οποία σώζεται μόνο το ιερό της και ένα ελαφρό περίγραμμα, η Παναγία η Ελεημονήτρια, της οποίας την εικόνα έχουμε στην Πνευματική Εστία. Έξω από αυτό το μικρό βυζαντινό καστράκι, έχτισαν οι ιππότες το μεγάλο ιπποτικό κάστρο. Θέλω να πω ότι, υπάρχει μια παράδοση. Γιατί να μην τη συνεχίσουμε; Αυτός είναι ο πολιτισμός, αυτή είναι η θρησκευτική συμπεριφορά, έφυγε η εικόνα από εκεί, βγήκε έξω, έγινε άλλο εκκλησάκι.
Στην ανασκαφή μετά το σεισμό του 1933, το κατέστρεψαν οι Ιταλοί, έκτισε η οικογένεια Κουτσουράδη ένα άλλο εκκλησάκι κάπου αλλού. Δηλαδή, υπάρχει συνέχεια, δεν σταματάει ο Έλληνας. Από όπου και να τον διώξεις, θα πάει σε ένα άλλο σημείο και θα δημιουργήσει πάλι πολιτισμό, θα μεταφέρει μερικά σπόρια από τον παλαιό του πολιτισμό και θα δημιουργήσει ένα καινούριο.
Ερ: Νομίζω ότι αυτό είναι ίδιον του ανθρώπου και όχι μόνο του Έλληνα.
Μ.Ν.: Το είπα επειδή μιλάμε για εμάς τώρα.
Ερ: Είπατε πριν ότι εμείς τα Μέσα οφείλουμε να στραφούμε και προς αυτή την κατεύθυνση, της διατήρησης του πολιτισμού μας. Πιστεύω ότι το κάνουμε. Εσείς, σαν η κεφαλή της εκκλησίας στην περιοχή μας, έχετε συζητήσει όλες αυτές τις απόψεις με τους τοπικούς μας άρχοντες;
Μ.Ν.: Εγώ το συζητάω πάντοτε και σε μερικά σημεία μπορώ να πω ότι γίνομαι και κατανοητός. Δηλαδή, ακόμα και με τους απλούς πολίτες όταν συζητάς, το δέχονται.
Όταν ήρθα με την χάρη του Θεού στην Κω, ο κύριος Γιάννης Τυράς, που ήταν υπεύθυνος του δήμου στο πράσινο, ήταν αυτός που με βοήθησε να αναμορφώσουμε το πάρκο της Μητροπόλεως και να τοποθετήσουμε στο ενδιάμεσο, όσο μπορούσαμε, δέντρα χρήσιμα και να διαμορφώσουμε τον περιβάλλοντα χώρο στον Άγιο Παύλο με ξινόδεντρα και ελαιόδεντρα. Μετά, ο κύριος Καϊσερλης έκανε μια μεγάλη προσπάθεια στο φυτώριο για να βγουν και παλαιά παραδοσιακά δέντρα, δηλαδή, αβραμιθιές, χαρουπιές…
Και με το δήμο έχουμε συνεργασία καλή και εγώ βέβαια γκρινιάζω προς τους πάντες και με δέχονται, δεν έχω παράπονα. Εξάλλου, η περιφέρεια μου έδωσε τα πρώτα δέντρα που φυτεύτηκαν στην αυλή του Αγίου Νικόλαου, παραδοσιακά πάντα δέντρα. Υπάρχει ένα φυτώριο πολύ καλό στη Ρόδο που μπορεί άμα απευθυνθεί κανείς στο επαρχείο, θα του δώσει η κυρία έπαρχος στοιχεία για να μπορεί να παραγγείλει ή να παραγγείλει η έπαρχος και να τα μοιράσει.
Έχουμε μετά τον ανθόκηπο. Ο δήμαρχος δεν θα πει όχι άμα κάτι του ζητήσουνε.
Η ζωή μας χρειάζεται μια πίεση. Όχι με την έννοια, του δείχνουμε με το δάχτυλο, αλλά με την έννοια του ότι συνεργαζόμαστε. Αυτό πρέπει να γίνει κατανοητό. Και μέσα στην εργασία τη δική μου αυτό προσπαθώ να πω ότι, αυτός ο πολιτισμός υφίσταται διότι οι άνθρωποι είναι ενωμένοι μεταξύ τους.
Ενώνει η παρουσία του Χριστού. Δηλαδή δεν μπορεί να πάει ο τόπος μπροστά αλλιώς.
Πόσο χαίρομαι όταν βλέπω ότι αυτές τις κουμαριές που φέραμε από την Κέφαλο με τον κύριο Τυρά και βάλαμε στην αυλή της Μητροπόλεως, πόσοι μεγάλοι σε ηλικία άνθρωποι έρχονται και περιμένουν να δουν να κοκκινίσει ένα κούμαρο να τους θυμίσει τα νιάτα τους. Ή αυτές τις μυρτιές που φέραμε από την Ζιά και όταν γεμίσουν εξαφανίζονται κι εγώ το χαίρομαι. Αυτό, λοιπόν, που είναι επιτυχημένο, ας το συνεχίσουμε. Ας συνεχίσουμε τη δυνατότητα της ζωής με την έννοια του πολιτισμού μας.
Ερ: Μιας και αναφερθήκατε πριν στον τουρισμό, θέλω να την άποψή σας για το εξής: Κάθε χρόνο υποδεχόμαστε στο νησί μας εκατοντάδες χιλιάδες επισκέπτες και εκ εξ αυτού του γεγονότος, η Κως συγκαταλέγεται στους πρώτους τουριστικούς προορισμούς. Παρά ταύτα, εκατοντάδες συμπολίτες μας δεν έχουν ούτε ένα πιάτο φαγητό την ημέρα και τους ταΐζει η Μητρόπολη. Πώς το εκλαμβάνετε
Μ.Ν.: Τους ταΐζουμε όλοι μαζί Άννα. Εγώ το συντονίζω.
Ερ: Δεν διαφωνώ. Έτσι είναι. Αλλά το ερώτημά μου έχει να κάνει με την αντίφαση. Από τη μια πλευρά ο «πλούτος» και από την άλλη η φτώχεια, η ανημποριά.
Μ.Ν.: Νομίζω ότι το θέμα είναι η διαχείριση. Μπορεί να έρχεται ένας πλούτος. Πώς θα τον διαχειριστούμε είναι το θέμα. Πώς θα διαχειριστούμε και τον άνθρωπο ο οποίος δεν μπορεί να εργαστεί. Οπότε, πιστεύω ότι χρειάζεται να υπάρξει μια κρατική δομή επαγγελματικού προσανατολισμού για ανθρώπους οι οποίοι είναι μεγάλοι ηλικιακά. Νομίζω ότι όλοι αυτοί οι οποίοι συμμετέχουν στα κέρδη που βγαίνουν από τον τουρισμό, δεν θα έχουν καμία αντίρρηση να συνδράμουν.
Ερ: Και τότε γιατί δεν γίνεται;
Μ.Ν.: Δεν γίνεται γιατί δεν αναλαμβάνει κανείς πρωτοβουλία. Και στις δομημένες κοινωνίες όπως είναι η δική μας, η πρωτοβουλία δεν μπορεί να υπάρξει από μένα διότι εγώ δεν έχω διοικητική εξουσία. Εγώ μπορώ να κάνω μόνο προτάσεις.
Είναι προτάσεις που θα πρέπει να ξεκινήσουν με διεκδίκηση μέσα από το Εργατικό Κέντρο, μέσα από τις επιτροπές του δήμου, της περιφέρειας. Αλλά κάποιος πρέπει να το πει αυτό, κάποιος πρέπει να το γράψει, να το κάνει μια πρόταση. Εσείς που είστε δημοσιογράφοι να το προτείνετε.
Ερ: Εμείς προτείνουμε, όπως προτείνουν κι άλλοι, αλλά βλέπετε να εισακουόμαστε;
Μ.Ν.: Το θέμα είναι επίσης, να αντιμετωπίσουμε το πρόβλημα ως ουσιαστικό πρόβλημα, γιατί μερικές φορές μας φτάνει ένα πρόβλημα που δεν είναι, αλλά που εξυπηρετεί κάποιον να το λέει ότι είναι.
Ερ: Δηλαδή;
Μ.Ν.: Δεν είναι τα πράγματα πάντα όπως φαίνονται.
Ερ: Επιτρέψτε μου να επιμείνω. Θεωρώ ότι είναι τραγικό να πέφτουν τόσα εκατομμύρια κάθε χρόνο στο νησί, αυτό δείχνουν τα στοιχεία, και να υπάρχει αυτή η κατάσταση.
Μ.Ν.: Αυτό που λέω είναι ότι, πρέπει να υπάρξει ένας προγραμματισμός.
Ερ: Και ποιος θα τον κάνει; Εγώ ή εσείς;
Μ.Ν.: Εμείς θα πιέσουμε και κάποιοι άλλοι θα τον κάνουνε. Αυτό όμως είναι ουσιαστικό. Πολλές φορές λέμε, θα πρέπει να μπει ένα θέμα σε μία συνάντηση η οποία πολλές φορές γίνεται και από το δήμο κ.λ.π. σε διαβουλεύσεις, σε όλα αυτά. Θα πρέπει να μπουν τέτοια θέματα κοινωνικά. Δηλαδή, θα πρέπει να γίνει και μία διαβούλευση για την ποιότητα ζωής του ανθρώπου ο οποίος δεν έχει σίγουρη εργασία. Να έρθει κάποιος από την κοινωνική πρόνοια της περιφέρειας, του δήμου, να πάρει τα ερωτηματικά, να κάνει μία συνάντηση με το αντίστοιχο Υπουργείο. Λέω κατά περιόδους τέτοια πράγματα, τα οποία δεν ξέρω αν γίνονται κατανοητά και θεωρούν πολλοί ότι δεν είναι δική μου αρμοδιότητα. Αρμοδιότητά μου είναι ο άνθρωπος. Δεν μπορώ να το αφήσω αυτό έτσι. Δεν μπορώ να κάνω ότι δεν βλέπω. Διότι η φιλανθρωπία δεν είναι μόνο να δώσουμε ένα πιάτο φαγητό.
Η φιλανθρωπία είναι να μάθουμε τον άλλον να μπορεί να παίρνει το φαγητό μόνος του. Αλλά, απ' την άλλη, δεν μπορούμε να λέμε ότι δεν υπάρχει εργασία όταν φέρνουμε εργατικά χέρια από αλλού. Αυτό σημαίνει ότι κάτι δεν κάνουμε σωστά.
Καμιά φορά λένε για την εκκλησία. Η εκκλησία έχει μερικά σπίτια. Τα έχει δώσει, τελείωσε. Δεν μπορεί να φροντίσει η εκκλησία για τη στέγαση όλων. Δηλαδή, θα πρέπει να βρούμε ένα τρόπο ούτως ώστε η ευαισθητοποίηση να υπάρχει από όλους.
Ερ: Μακάρι, αλλά δεν είμαι αισιόδοξη.
Μ.Ν.: Ακόμα και το ότι το σκεφτόμαστε ως ανάγκη, είναι σημαντικό. Το δεύτερο βήμα είναι να το κοινοποιήσουμε. Και μετά να αγωνιστούμε για αυτό μέχρι να λυθεί. Είναι μικρά βηματάκια που όμως αν δεν αρχίσουμε, δεν θα τελειώσουμε ποτέ.
Ερ: Ανοίχτηκαν πολλά θέματα, αλλά κάπου πρέπει να ολοκληρώσουμε την κουβέντα μας. Ο επίλογος δικός σας.
Μ.Ν.: Ο καθένας πρέπει να κάνει το καθήκον του. Ο καθένας πρέπει, στο σημείο που μπορεί, να βοηθάει και να κάνει τον τόπο του όπως μπορεί. Και αν η βοήθεια αυτή είναι σημαντική ή δεν είναι σημαντική, θα μας κρίνει αρχικώς η ιστορία και τελικώς ο Θεός.
ΠΗΓΗ: ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΣΤΑΘΜΟΣ ΣΤΗΝ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ
