ΑΔΙΚΙΑ ΕΙΣ ΒΑΡΟΣ ΤΟΥ ΔΗΜΟΥ ΝΙΣΥΡΟΥ: ΠΡΟΣΤΙΜΟ ΑΝΤΙ ΓΙΑ ΣΤΗΡΙΞΗ ΣΤΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΛΥΜΑΤΩΝ - ΈΝΑ ΠΡΟΣΤΙΜΟ ΠΟΥ ΠΡΟΚΑΛΕΙ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ

Έντονες αντιδράσεις έχει προκαλέσει η απόφαση της Περιφέρειας Νοτίου Αιγαίου (Γενική Διεύθυνση Αειφόρου Ανάπτυξης & Καινοτομίας - Διεύθυνση Περιβαλλοντικής Βιωσιμότητας - Τμήμα Περιβαλλοντικής Βιωσιμότητας Δωδ/σου), να επιβάλει πρόστιμο ύψους 27.216€ στον μικρό Δήμο Νισύρου για τον τρόπο διαχείρισης των λυμάτων του νησιού μετά από καταγγελία που έγινε.

Το πρόστιμο επιβλήθηκε λόγω παραβάσεων της περιβαλλοντικής νομοθεσίας. Συγκεκριμένα, λόγω λειτουργίας υφιστάμενου έργου/δραστηριότητας διαχείρισης αστικών λυμάτων χωρίς περιβαλλοντική αδειοδότηση, κατά παράβαση του Ν.4014/2011 και υποβάθμιση του περιβάλλοντος υπό την έννοια της παρ.4 του άρθρου 2 του Ν.1650/86 όπως ισχύει, καθώς διαπιστώθηκε ανεξέλεγκτη διαχείριση των αστικών λυμάτων του οικισμού

Μανδράκι Νισύρου, με αυθαίρετες εγκαταστάσεις και αυθαίρετη διάθεση των λυμάτων, σε βάρος της δημόσιας υγείας και του περιβάλλοντος.

Η Δημοτική Αρχή του Δήμου Νισύρου, χαρακτήρισε αυτή την απόφαση απαράδεκτη, υπογραμμίζοντας ότι το πρόβλημα είναι διαχρονικό και οφείλεται στην έλλειψη ολοκληρωμένων υποδομών – υποδομών που ευτυχώς βρίσκονται πλέον στη φάση της υλοποίησης. Με απλά λόγια, πρόκειται για μια τιμωρία που επιβάλλεται σε έναν δήμο επειδή δεν διαθέτει ακόμα τις υποδομές που χρειάζονται για να λύσει ένα χρόνιο ζήτημα, το οποίο όμως προσπαθεί ήδη να αντιμετωπίσει.

Το τραγικό, όμως, και το πιο οξύμορο, είναι ότι το έργο για το οποίο ο δήμος πάλεψε να βρει χρήματα, διαχειρίζονται οι τεχνικές υπηρεσίες της ίδιας της Περιφέρειας που επέβαλε το πρόστιμο. Αναλογιστείτε το: η ίδια υπηρεσία που έχει την ευθύνη να δώσει τη λύση, τιμωρεί τον δήμο που υποφέρει από την απουσία της λύσης! Πού βρίσκεται η λογική; Πού βρίσκεται η αλληλεγγύη; Πού βρίσκεται η στοιχειώδης δικαιοσύνη;

Αυτή η πράξη δεν είναι απλώς γραφειοκρατική. Είναι ηθικά τυφλή. Αντί να στέκονται σαν σύμμαχοι, σαν μηχανικοί που τρέχουν να βοηθήσουν έναν αδύναμο Δήμο να ολοκληρώσει ένα επείγον έργο, επιλέγουν τον ρόλο του δασκάλου με το χάρακα. Το πρόστιμο δεν είναι "έξοδα". Είναι χτύπημα στο κύρος, στην προσπάθεια και στα όρια μιας κοινότητας που έχει φτάσει στο κάγκελο.

Η Νίσυρος, ένα μικρό ηφαιστειογενές νησί των Δωδεκανήσων, αντιμετωπίζει εδώ και δεκαετίες το πρόβλημα της διαχείρισης των αστικών λυμάτων χωρίς να διαθέτει εγκατάσταση βιολογικού καθαρισμού. Η πρακτική που ακολουθείται –και την οποία κληρονόμησε η σημερινή δημοτική αρχή– είναι η συλλογή των λυμάτων σε δεξαμενή και η μεταφορά τους με βυτιοφόρα σε απομακρυσμένη περιοχή της Νισύρου, όπου απορρίπτονται σε μεγάλους λάκκους στο έδαφος

Αυτή η λύση κάθε άλλο παρά ιδανική είναι, όμως η μόνη εναλλακτική θα ήταν η ρίψη των λυμάτων απευθείας στη θάλασσα, κάτι που θα προκαλούσε ακόμη μεγαλύτερη περιβαλλοντική ζημιά.

Η εύλογη αυτή αγανάκτηση αναδεικνύει το αδιέξοδο: ένας μικρός νησιωτικός δήμος αναγκάζεται να επιλέξει τον λιγότερο επιβλαβή τρόπο σε μια κατάσταση όπου όλες οι διαθέσιμες επιλογές είναι κακές. Στην αιχμή της τουριστικής περιόδου μάλιστα, ο όγκος των λυμάτων εκτοξεύεται – τον Αύγουστο παράγονται έως και 130 κυβικά μέτρα λύματα την ημέρα που πρέπει κάπως να διαχειριστούν. Είναι φανερό ότι χωρίς εγκατάσταση επεξεργασίας, ο δήμος κάνει ότι μπορεί για να περιορίσει τη βλάβη στο περιβάλλον και τη δημόσια υγεία, έχοντας επίγνωση ότι πρόκειται για μια προσωρινή αλλά αναγκαία λύση μέχρι να ολοκληρωθεί η μόνιμη υποδομή.

Η κατηγορία ότι ο Δήμος Νισύρου αδρανεί ή αδιαφορεί καταρρίπτεται από τα γεγονότα. Το 2018 ξεκίνησε η προσπάθεια για την εγκατάσταση βιολογικού καθαρισμού με την ανάθεση για μελέτη. Είχαμε παραλάβει ένα δήμο χρεωμένο χωρίς δυνατότητα οποιασδήποτε παρέμβασης για έργα. Το 2018 ο Δήμος μας με τη νέα σύμβαση που υπεγράφη με την εταιρία ΛΑΒΑ που εκμεταλλεύεται το λατομείο του Γυαλιού, κατόρθωσε να ξεκινήσει μελέτες που χρηματοδοτούντο από την εταιρία (Παρεμπιπτόντως, όλες οι επενδύσεις που έγιναν από το Δήμο μας με βάση αυτή τη σύμβαση καταγγέλθηκαν δύο φορές από τους γνωστούς «πατριώτες», με αποτέλεσμα να σταματήσουν προσωρινά οι αναθέσεις έργων).

Το 2021 μετά από υποβολή ολοκληρωμένης πρότασης χρηματοδότησης από το Δήμο Νισύρου στο πρόγραμμα Αντώνης Τρίτσης, και με συντονισμένες προσπάθειες του Δημάρχου, η χρηματοδότηση εγκρίθηκε με την υπ' αρ. 20317/02-11-2020 (ΑΔΑ: ΨΒΓΓ46ΜΤΛ6-2ΟΗ) απόφαση του τότε Υπουργού Εσωτερικών. Το συνολικό ποσό της χρηματοδότησης ανήλθε σε 2.235.483,97 ευρώ.

Στις 2-2-2021 εγκρίθηκε το δάνειο από το Ταμείο Παρακαταθηκών και Δανείων.

Η προγραμματική σύμβαση μεταξύ του Δήμου Νισύρου και της Περιφέρειας Νοτίου Αιγαίου για την κατασκευή της Εγκατάστασης Επεξεργασίας Λυμάτων (ΕΕΛ) και των συνοδών δικτύων υπεγράφη επίσημα τον Μάιο του 2021.

Στις 11-11-2021 εγκρίθηκε η Μελέτη Περιβαλλοντικών επιπτώσεων του έργου από την Περιφέρεια Ν. Αιγαίου.

Μετά την προγραμματική σύμβαση, ακολούθησε η υπογραφή της εργολαβικής σύμβασης τον Σεπτέμβριο του 2022 μεταξύ του Περιφερειάρχη Γιώργου Χατζημάρκου, του Δημάρχου Χριστοφή Κορωναίου και του αναδόχου, σηματοδοτώντας την έναρξη των εργασιών.

Το 2023 και το 2024 δόθηκε έμφαση στα εσωτερικά δίκτυα αποχέτευσης, προκειμένου να είναι έτοιμο το σύστημα να λειτουργήσει συνολικά μόλις συνδεθεί η μονάδα. Με την έναρξη των εργασιών το 2023, στόχος ήταν η ολοκλήρωση εντός του 2024. Λόγω θεμάτων που προέκυψαν με την τεχνολογία το έργο καθυστέρησε. Σήμερα οι εργασίες στη μονάδα βιολογικού καθαρισμού βρίσκονται στο τελευταίο στάδιο υλοποίησης και με βάση την ενημέρωση από την εταιρία κατασκευής του έργου και τις τεχνικές υπηρεσίες της περιφέρειας, το έργο θα ολοκληρωθεί εντός του καλοκαιριού. Η λειτουργία της μονάδας θα γίνεται με τη μέθοδο της δευτεροβάθμιας βιολογικής επεξεργασίας, εξασφαλίζοντας ότι τα επεξεργασμένα λύματα θα είναι ασφαλή για το περιβάλλον.

Η τήρηση των όρων της Απόφαση Έγκρισης Περιβαλλοντικών Όρων (ΑΕΠΟ), παρακολουθείται στενά από την Περιφέρεια Νοτίου Αιγαίου.

Ωστόσο, τα εμπόδια που αντιμετωπίζει ένας μικρός νησιωτικός δήμος όπως της Νισύρου δεν μπορούν να αγνοηθούν. Η υποστελέχωση είναι δραματική: δεν υπηρετεί ούτε ένας μόνιμος μηχανικός στον Δήμο. Ούτε υπάρχει οργανωμένη τεχνική υπηρεσία. Το αποτέλεσμα είναι ο δήμος να στηρίζεται αναγκαστικά σε εξωτερικούς ειδικούς συμβούλους, σε αναπτυξιακούς οργανισμούς και –φυσικά– στην Τεχνική Υπηρεσία της Περιφέρειας για την υλοποίηση τεχνικών έργων.

 Με τέτοιες εγγενείς αδυναμίες, η πρόοδος σημαντικών έργων υποδομής συχνά καθυστερεί, όχι από αδιαφορία αλλά από αντικειμενική αδυναμία. Παρ' όλα αυτά, στη Νίσυρο έχει ήδη γίνει το καθοριστικό βήμα: υπάρχει χρηματοδότηση και εργολαβία σε εξέλιξη για τον βιολογικό καθαρισμό. Το να επιβάλλεται τώρα πρόστιμο στον δήμο, την ίδια στιγμή που τρέχει η λύση του προβλήματος, μοιάζει με παραδοξότητα: η μια υπηρεσία της Πολιτείας (η Περιφέρεια) τιμωρεί τον δήμο για μια κατάσταση την οποία μια άλλη υπηρεσία της (πάλι η Περιφέρεια) συνδράμει στο να διορθωθεί.

Απέναντι σε αυτή την πραγματικότητα, γίνεται εμφανές ότι η προσέγγιση της επιβολής κυρώσεων σε μικρούς και αδύναμους δήμους για θέματα υποδομών είναι όχι μόνο άδικη αλλά και αντιπαραγωγική. Ο Δήμος Νισύρου έχει ήδη κινηθεί νομικά, καταθέτοντας προσφυγή για την ακύρωση του προστίμου.

Πέρα όμως από τη δικαστική οδό, το ζητούμενο είναι να αλλάξει η φιλοσοφία αντιμετώπισης τέτοιων ζητημάτων. Αποτελεί ύψιστη και άμεση προτεραιότητα, η Πολιτεία και η Περιφέρεια να σταθούν αρωγοί, αντί να εξαντλούν την αυστηρότητά τους σε περιπτώσεις όπου οι τοπικές κοινωνίες αγωνίζονται μόνες τους να λύσουν σύνθετα προβλήματα υποδομών. Αντί για  πρόστιμα, χρειάζεται έμπρακτη υποστήριξη και συνεργασία.

Η υπόθεση της Νισύρου αναδεικνύει ένα γενικότερο ζήτημα: πώς αντιμετωπίζουμε ως κοινωνία και πολιτεία τα απομακρυσμένα μικρά νησιά, τις απομακρυσμένες μικρές  κοινότητες, όταν αυτές παλεύουν με περιορισμένους πόρους να καλύψουν βασικές ανάγκες υποδομής. Είναι δίκαιο να επιρρίπτεται ευθύνη και να επιβάλλονται κυρώσεις εκεί που λείπουν τα μέσα; Στην περίπτωση αυτή, ο Δήμος Νισύρου δεν επαναπαύθηκε ούτε αρνήθηκε τις ευθύνες του – αντιθέτως, εργάζεται για τη λύση. Η επιβολή του προστίμου μπορεί τυπικά να εδράζεται στον νόμο, όμως ουσιαστικά παραβλέπει τις ειδικές συνθήκες και ισοδυναμεί με τιμωρία μιας προσπάθειας που βρίσκεται σε εξέλιξη.

Η αδικία απέναντι στη Νίσυρο συνίσταται ακριβώς σε αυτό: σε μια στιγμή που το νησί χρειάζεται στήριξη για να ολοκληρώσει το έργο που θα λύσει οριστικά το πρόβλημα των λυμάτων, αντί για χείρα βοηθείας δέχεται ένα οικονομικό πλήγμα.

Το παράδειγμα αυτό θα πρέπει να λειτουργήσει ως καμπανάκι. Οι τοπικές αρχές μικρών νησιών και απομακρυσμένων περιοχών αξίζουν ιδιαίτερη μέριμνα και ευελιξία από την κεντρική διοίκηση. Η προστασία του περιβάλλοντος και της δημόσιας υγείας είναι αδιαπραγμάτευτη προτεραιότητα, όμως ο στόχος αυτός επιτυγχάνεται καλύτερα μέσα από συντονισμένες ενέργειες υποστήριξης παρά μέσα από τιμωρητικές πρακτικές.

Σε τελική ανάλυση, η λύση στα προβλήματα έρχεται όταν Περιφέρεια, κράτος και Δήμος συνεργάζονται με κοινό σκοπό. Η περίπτωση του Δήμου Νισύρου πρέπει να αντιμετωπιστεί με πνεύμα συνεργασίας, έτσι ώστε πολύ σύντομα το μικρό μας νησί να διαθέτει τις απαραίτητες υποδομές και να πάψει να έρχεται σε τόσο δύσκολη θέση.

Αντί για πρόστιμα, ας δοθούν συγχαρητήρια για την πρόοδο που έχει επιτευχθεί μέχρι τώρα και ας ενισχυθεί η προσπάθεια να ολοκληρωθεί το έργο. Μόνο έτσι θα αποκατασταθεί το περί δικαίου αίσθημα και θα προστατευθεί πραγματικά το περιβάλλον – με δράση, στήριξη και συνεργασία, όχι με τιμωρία.

Χριστοφής Κορωναίος

Δήμαρχος Νισύρου